๔. พกฺกุลตฺเถรจฺฉริยพฺภุตสุตฺตวณฺณนา ๑-

[๒๐๙] เอวมฺเม สุตนฺติ พกฺกุลตฺเถรจฺฉริยพฺภุตสุตฺตํ. ตตฺถ พกฺกุโลติ ยถา ทฺวาวีสติ ทฺวตฺตึสาติอาทิมฺหิ วตฺตพฺเพ พาวีสติ พาตฺตึสาติอาทีนิ วุจฺจนฺติ, เอวเมว ทฺวิกุโลติ ทฺวกฺกุโลติ วา ๒- วตฺตพฺเพ พกฺกุโลติ วุตฺตํ. ตสฺส หิ เถรสฺส เทฺว กุลานิ อเหสุํ.

โส กิร เทวโลกา จวิตฺวา โกสมฺพินคเร นาม มหาเสฏฺฐิกุเล นิพฺพตฺโต. ตเมนํ ปญฺจเม ทิวเส เสสํ นฺหาเปตฺวา คงฺคากีฬํ อกํสุ. ธาติยา ๓- ทารกํ อุทเก นิมฺมุชฺชนุมฺมฺุชฺชนวเสน กีฬาเปนฺติยา เอโก มจฺโฉ ทารกํ ทิสฺวา "ภกฺโข เม อยนฺ"ติ มญฺญมาโน มุขํ วิวริตฺวา อุปคโต, ธาตี ๔- ทารกํ ฉฑฺเฑตฺวา ปลาตา, มจฺโฉ ตํ คิลิ, ปุญฺญวา สตฺโต ทุกฺขํ น ปาปุณิ, สยนคพฺภํ ปวิสิตฺวา นิปนฺโน วิย อโหสิ. มจฺโฉ ทารกสฺส เตเชน ตตฺตกปาลํ ๕- คิลิตฺวา ทยฺหมาโน วิย เวเคน ตึสโยชนมคฺคํ ๖- คนฺตฺวา พาราณสินครวาสิโน มจฺฉพนฺธสฺส ชาลํ ปาวิสิ, มหามจฺฉา นาม ชาเล พทฺธา ปหริยมานา ๗- มรนฺติ. อยํ ปน ทารกสฺส เตเชน ชาลโต นีหตมตฺโตว มโต. มจฺฉพนฺธา จ มหนฺตํ มจฺฉํ ลภิตฺวา ผาเลตฺวา วิกฺกิณนฺติ, ตํ ปน ทารกสฺส อานุภาเวน อผาเลตฺวา สกลเมว กาเชน หริตฺวา สหสฺเสน เทมาติ วทนฺตา นคเร วิจรึสุ. โกจิ น คณฺหาติ.

ตสฺมึ ปน นคเร อปุตฺตกํ อสีติโกฏิวิภวํ เสฏฺฐิกุลํ อตฺถิ. ตสฺส ทฺวารมูลํ ปตฺวา "กึ คเหตฺวา เทถา"ติ วุตฺตา กหาปณนฺติ อาหํสุ. เตหิ กหาปณํ ทตฺวา คหิโต, เสฏฺฐิภริยาปิ อญฺเญสุ ทิวเสสุ มจฺเฉ น เกลายติ, ตํ ทิวสํ ปน มจฺฉํ ผลเก ฐเปตฺวา สยเมว ผาเลสิ, มจฺฉญฺจ นาม กุจฺฉิโต ผาเลนฺติ, สา ปน ปิฏฺฐิโต ผาเลนฺตี มจฺฉกุจฺฉิยํ สุวณฺณวณฺณํ ทารกํ ทิสฺวา "มจฺฉกุจฺฉิยํ เม ปุตฺโต ลทฺโธ"ติ นาทํ นทิตฺวา ทารกํ