๑๐. เทวทูตสุตฺตวณฺณนา

[๒๖๑] เอวมฺเม สุตนฺติ เทวทูตสุตฺตํ. ตตฺถ เทฺว อคาราติอาทิ อสฺสปุรสุตฺเต วิตฺถาริตเมว.

[๒๖๒] นิรยํ อุปปนฺนาติ ภควา กตฺถจิ นิรยโต ปฏฺฐาย เทสนํ เทวโลเกน โอสาเปติ, กตฺถจิ เทวโลกโต ปฏฺฐาย นิรเยน โอสาเปติ. สเจ สคฺคสมฺปตฺตึ วิตฺถาเรตฺวา กเถตุกาโม โหติ. นิรยทุกฺขํ เอกเทสโต กเถติ ติรจฺฉานโยนิทุกฺขํ เปตฺติวิสยทุกฺขํ มนุสฺสโลกสมฺปตฺตึ เอกเทสโต กเถติ, สคฺคสมฺปตฺติเมว วิตฺถาเรติ. สเจ นิรยทุกฺขํ วิตฺถาเรตฺวา กเถตุกาโม โหติ, เทวโลกมนุสฺสโลเกสุ สมฺปตฺตึ ติรจฺฉานโยนิเปตฺติวิสเยสุ จ ทุกฺขํ เอกเทสโต กเถติ, นิรยทุกฺขเมว วิตฺถาเรติ. โส อิมสฺมึ สุตฺเต นิรยทุกฺขํ วิตฺถาเรตุกาโม, ตสฺมา เทวโลกโต ปฏฺฐาย เทสนํ นิรเยน โอสาเปติ. เทวโลกมนุสฺสโลกสมฺปตฺติโย ติรจฺฉานโยนิเปตฺติวิสยทุกฺขานิ จ เอกเทสโต กเถตฺวา นิรยทุกฺขเมว วิตฺถาเรน กเถตุํ ตเมนํ ภิกฺขเว นิรยปาลาติอาทิมาห.

ตตฺถ เอกจฺเจ เถรา "นิรยปาลา นาม นตฺถิ, ยนฺตรูปํ วิย กมฺมเมว การณํ กาเรตี"ติ วทนฺติ. เตสํ ตํ "อตฺถิ นิรเย นิรยปาลาติ, อามนฺตา, อตฺถิ จ การณิกา"ติอาทินา นเยน อภิธมฺเม ๑- ปฏิเสธิตเมว. ยถา หิ มนุสฺสโลเก กมฺมกรณการกา ๒- อตฺถิ, เอวเมว นิรเย นิรยปาลา อตฺถีติ. ยมสฺส รญฺโญติ ยมราชา นาม เวมานิกเปตราชา, เอกสฺมึ กาเล ทิพฺพวิมาเน ทิพฺพกปฺปรุกฺขทิพฺพอุยฺยานทิพฺพนาฏกาทิสมฺปตฺตึ อนุภวติ, เอกสฺมึ กาเล กมฺมวิปากํ, ธมฺมิโก ราชา. น เจส เอโกว โหติ, จตูสุ ปน ทฺวาเรสุ จตฺตาโร ชนา โหนฺติ. นาทฺทสนฺติ อตฺตโน สนฺติเก เปสิตสฺส กสฺสจิ เทวทูตสฺส อภาวํ สนฺธาย เอวํ วทติ. อถ นํ ยโม "นายํ ภาสิตสฺส อตฺถํ สลฺลกฺเขตี"ติ ญตฺวา สลฺลกฺขาเปตุกาโม อมฺโภติอาทิมาห.