ตตฺถ ปุริสสฺส อิตฺถิยา สารตฺตกาโล วิย อิมสฺส ภิกฺขุโน อตฺตภาเว อาลโย. ฆาสจฺฉาทนาทีนิ ทตฺวา ฆเร วสาปนกาโล วิย อตฺตภาวสฺส ปฏิชคฺคนกาโล. ตสฺสา อติจรณกาโล วิย รกฺขิยมานสฺเสว ๒- อตฺตภาวสฺส ปิตฺตปโกปาทีนํ วเสน สาพาธตา. ๓- "อตฺตโน อนุรูปํ สกฺการํ อลภนฺตี อติจรตี"ติ สลฺลกฺเขตฺวา สกฺการวฑฺฒนํ วิย "เภสชฺชํ อลภนฺโต เอวํ โหตี"ติ สลฺลกฺเขตฺวา เภสชฺชกรณกาโล. ๔- สกฺกาเร วฑฺฒิเตปิ ปุน อติจรณํ วิย ปิตฺตาทีสุ เอกสฺส เภสชฺเช กริยมาเน เสสานํ ปโกปนวเสน ปุน สาพาธตา. ปริสมชฺเฌ อลํวจนียํ กตฺวา เคหา นิกฺกฑฺฒนํ วิย "อิทานิ เต นาหํ ทาโส น กมฺมกโร, อนมตคฺเค สํสาเร ตํเยว อุปฏฺฐหนฺโต วิจรึ, โก เม ตยา อตฺโถ, ฉิชฺช วา ภิชฺช วา"ติ ตสฺมึ อนเปกฺขตํ อาปชฺชิตฺวา วิริยํ ถิรํ กตฺวา มคฺเคน กิเลสสมุคฺฆาตนํ. นฏนจฺจกาทีหิ

@๓ สี. สมฺพาธตา, ม. อาพาธตา ๔ ก. เภสชฺชกรณํ นจฺจมานํ วิจรนฺตึ ทิสฺวา ยถา ตสฺส ปุริสสฺส โทมนสฺสํ น อุปฺปชฺชติ, โสมนสฺสเมว อุปฺปชฺชติ, เอวเมว อิมสฺส ภิกฺขุโน อรหตฺตํ ปตฺตสฺส ปิตฺตปโกปาทีนํ วเสน อาพาธิกํ อตฺตภาวํ ทิสฺวา โทมนสฺสํ น อุปฺปชฺชติ, "มุจฺจิสฺสามิ วต พนฺธปริหารทุกฺขโต"ติ โสมนสฺสเมว อุปฺปชฺชตีติ. อยํ ปน อุปมา "ปฏิพทฺธจิตฺตสฺส โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ, อปฺปฏิพทฺธจิตฺตสฺส นตฺเถตนฺ"ติ ญตฺวา อิตฺถิยา ฉนฺทราคํ ปชหติ, เอวมยํ ภิกฺขุ ๑- สงฺขารํ วา ปทหนฺตสฺส อุเปกฺขํ วา ภาเวนฺตสฺส ทุกฺขนิทานํ ปหียติ, โน อญฺญถาติ ญตฺวา ตทุภยํ สมฺปาเทนฺโต ทุกฺขนิทานํ ปชหตี"ติ เอตมตฺถํ วิภาเวตุํ อาคตาติ เวทิตพฺพา.

[๑๒] ยถาสุขํ โข เม วิหรโตติ เยน สุเขน วิหริตุํ อิจฺฉามิ, เตน เม วิหรโต. ปทหโตติ เปเสนฺตสฺส. เอตฺถ จ ๒- ยสฺส สุขาปฏิปทา อสปฺปายา, สุขุมจีวรานิ ธาเรนฺตสฺส ปาสาทิเก เสนาสเน วสนฺตสฺส จิตฺตํ วิกฺขิปติ, ทุกฺขาปฏิปทา สปฺปายา, ฉินฺนภินฺนานิ ถูลจีวรานิ ธาเรนฺตสฺส สุสานรุกฺขมูลาทีสุ วสนฺตสฺส จิตฺตํ เอกคฺคํ โหติ, ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ.