๒. ปญฺจตฺตยสุตฺตวณฺณนา

[๒๑] เอวมฺเม สุตนฺติ ปญฺจตฺตยสุตฺตํ. ตตฺถ เอเกติ เอกจฺเจ. สมณพฺราหฺมณาติ ปริพฺพชุปคตภาเวน สมณา, ชาติยา พฺราหฺมณา, โลเกน วา สมณาติ จ พฺราหฺมณาติ จ เอวํ สมฺมตา. อปรนฺตํ กปฺเปตฺวา วิกปฺเปตฺวา คณฺหนฺตีติ อปรนฺตกปฺปิกา. อปรนฺตกปฺโป วา เอเตสํ อตฺถีติปิ อปรนฺตกปฺปิกา. เอตฺถ จ อนฺโตติ "สกฺกาโย โข อาวุโส เอโก อนฺโต"ติอาทีสุ วิย อิธ โกฏฺฐาโส อธิปฺเปโต. กปฺปาติ ตณฺหาทิฏฺฐิโย. วุตฺตมฺปิ เจตํ "กปฺโปติ อุทานโต เทฺว กปฺปา ตณฺหากปฺโป จ ทิฏฺฐิกปฺโป จา"ติ. ๑- ตสฺมา ตณฺหาทิฏฺฐิวเสน อนาคตํ ขนฺธโกฏฺฐาสํ กปฺเปตฺวา ปกปฺเปตฺวา ฐิตาติ อปรนฺตกปฺปิกาติ เอวมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. เตสํ เอวํ อปรนฺตํ กปฺเปตฺวา ฐิตานํ ปุนปฺปุนํ อุปฺปชฺชนวเสน อปรนฺตเมว อนุคตา ทิฏฺฐีติ อปรนฺตานุทิฏฺฐิโน. เต เอวํทิฏฺฐิโน ตํ อปรนฺตํ อารพฺภ อาคมฺม ปฏิจฺจ อญฺญมฺปิ ชนํ ทิฏฺฐิคติกํ กโรนฺตา อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ ๒- อภิวทนฺติ. อเนกวิหิตานีติ อเนกวิธานิ. อธิมุตฺติปทานีติ อธิวจนปทานิ. อถวา ภูตมตฺถํ อธิภวิตฺวา ยถาสภาวโต อคฺคเหตฺวา วตฺตนโต อธิมุตฺติโยติ ทิฏฺฐิโย วุจฺจนฺติ, อธิมุตฺตีนํ ปทานิ อธิมุตฺติปทานิ, ทิฏฺฐิทีปกานิ วจนานีติ อตฺโถ.

สญฺญีติ สญฺญาสมงฺคี. อโรโคติ นิจฺโจ. อิตฺเถเกติ อิตฺถํ เอเก, เอวเมเกติ อตฺโถ. อิมินา โสฬส สญฺญีวาทา กถิตา. อสญฺญีติ อิมินา อฏฺฐ อสญฺญีวาทา, เนวสญฺญีนาสญฺญีติ อิมินา อฏฺฐ เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา, สโต วา ปน สตฺตสฺสาติ อิมินา สตฺต อุจฺเฉทวาทา. ตตฺถ สโตติ วิชฺชมานสฺส. อุจฺเฉทนฺติ อุปจฺเฉทํ. วินาสนฺติ อทสฺสนํ. วิภวนฺติ ภววิคมํ. สพฺพาเนตานิ อญฺญมญฺญเววจนาเนว. ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ วาติ อิมินา ปญฺจ ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา กถิตา. ตตฺถ ทิฏฺฐธมฺโมติ ปจฺจกฺขธมฺโม วุจฺจติ, ตตฺถ ตตฺถ ปฏิลทฺธอตฺตภาวสฺเสตํ อธิวจนํ. ทิฏฺฐธมฺเม นิพฺพานํ ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ, ตสฺมึเยว อตฺตภาเว ทุกฺขวูปสมนฺติ อตฺโถ. สนฺตํ วาติ สญฺญีติอาทิวเสน ตีหากาเรหิ สนฺตํ. ตีณิ โหนฺตีติ สญฺญี อตฺตาติอาทีนิ สนฺตอตฺตวเสน เอกํ, อิตรานิ เทฺวติ เอวํ ตีณิ.