อถสฺส ปน ๓- เอตทโหสิ:- คณวาโส นามายํ วฏฺเฏ อาจิณฺณสมาจิณฺโณ นทีโอติณฺณอุทกสทิโส, นิรยติรจฺฉานโยนิเปตฺติวิสยาสูรกาเยสุปิ มนุสฺสโลกเทวโลกพฺรหฺมโลเกสุปิ คณวาโสว อาจิณฺโณ. ทสโยชนสหสฺโส หิ นิรโย ติปุจุณฺณภริตา นาฬิ วิย สตฺเตหิ นิรนฺตโร, ปญฺจวิธพนฺธนกมฺมกรณฏฺฐาเน สตฺตานํ ปมาณํ วา ปริจฺเฉโท วา นตฺถิ, ตถา วาสีหิ ตจฺฉนาทิฏฺฐาเนสุ, อิติ คณภูตาว ปจฺจนฺติ. ติรจฺฉานโยนิยํ เอกสฺมึ วมฺมิเก อุปจิกานํ ปมาณํ วา ปริจฺเฉโท วา นตฺถิ, ตถา เอเกกพิลาทีสุปิ กิปิลฺลิกาทีนํ. ติรจฺฉานโยนิยมฺปิ ๔- คณวาโสว. เปตนครานิ จ คาวุติกานิปิ อฑฺฒโยชนิกานิปิ เปตภริตานิ โหนฺติ. เอวํ เปตฺติวิสเยปิ คณวาโสว. อสูรภวนํ ทสโยชนสหสฺสํ กณฺเณ ปกฺขิตฺตสูจิยา กณฺณพิลํ วิย โหติ, อิติ อสูรกาเยปิ คณวาโสว. มนุสฺสโลเก สาวตฺถิยํ สตฺตปณฺณาส กุลสตสหสฺสานิ, ราชคเห อนฺโต จ พหิ จ อฏฺฐารส มนุสฺสโกฏิโย วสึสุ. เอวํ อญฺเญสุปิ ฐาเนสูติ มนุสฺสโลเกปิ คณวาโสว ภุมฺมเทวตา อาทึ กตฺวา เทวโลกพฺรหฺมโลเกสุปิ คณวาโสว.
@ ๔ เอวํ ติรจฺฉานโยนิยมฺปิ (?) เอเกกสฺส หิ เทวปุตฺตสฺส อฑฺฒติยา นาฏกโกฏิโย โหนฺติ, นวปิ โกฏิโย โหนฺติ, เอกฏฺฐาเน ทสสหสฺสาปิ พฺรหฺมาโน วสนฺติ.
ตโต จินฺเตสิ "มยา สตสหสฺสกปฺปาธิกานิ จตฺตาริ อสงฺเขฺยยฺยานิ คณวาสวิทฺธํสนตฺถํ ทส ปารมิโย ปูริตา, อิเม จ ภิกฺขู อิโต ปฏฺฐาเยว คณํ พนฺธิตฺวา คณาภิรตา ชาตา อนนุจฺฉวิกํ กโรนฺตี"ติ. โส ธมฺมสํเวคํ อุปฺปาเทตฺวา ปุน จินฺเตสิ "สเจ `เอกฏฺฐาเน ทฺวีหิ ภิกฺขูหิ น วสิตพฺพนฺ'ติ สกฺกา ภเวยฺย สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปตุํ, สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปยฺยํ, น โข ปเนตํ สกฺกา. หนฺทาหํ มหาสุญฺญตาปฏิปตฺตึ นาม สุตฺตนฺตํ เทเสมิ, ยํ สิกฺขากามานํ กุลปุตฺตานํ สิกฺขาปทปญฺญตฺติ วิย นครทฺวาเร นิกฺขิตฺตสพฺพกายิกอาทาโส วิย จ ภวิสฺสติ. ตโต ยถา นาเมกสฺมึ อาทาเส ขตฺติยาทโย อตฺตโน วชฺชํ ทิสฺวา ตํ ปหาย อนวชฺชา โหนฺติ, เอวเมวํ มยิ ปรินิพฺพุเตปิ ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ อิมํ สุตฺตํ อาวชฺชิตฺวา คณํ วิโนเทตฺวา เอกีภาวาภิรตา กุลปุตฺตา วฏฺฏทุกฺขสฺส อนฺตํ กริสฺสนฺตี"ติ. ภควโต จ มโนรถํ ปูเรนฺตา วิย อิมํ สุตฺตํ อาวชฺชิตฺวา คณํ วิโนเทตฺวา วฏฺฏทุกฺขํ เขเปตฺวา ปรินิพฺพุตา กุลปุตฺตา คณนปถํ วีติวตฺตา. วาลิกปิฏฺฐิวิหาเรปิ หิ อาภิธมฺมิกอภยตฺเถโร นาม วสฺสูปนายิกสมเย สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ อิมํ สุตฺตํ สชฺฌายิตฺวา "สมฺมาสมฺพุทฺโธ เอวํ กาเรติ, มยํ กึ กโรมา"ติ อาห. เต สพฺเพปิ อนฺโตวสฺเส คณํ วิโนเทตฺวา เอกีภาวาภิรตา อรหตฺตํ ปาปุณึสุ. คณเภทนํ นาม อิทํ สุตฺตนฺติ.