[๓๐๕] จกฺขายตนาทีนิ วิสุทฺธิมคฺเค วิตฺถาริตานิ. จกฺขุวิญฺญาณนฺติ กุสลากุสลกมฺมวิปากโต เทฺว จกฺขุวิญฺญาณานิ. เสสปสาทวิญฺญาเณสุปิ เอเสว นโย. อิมานิ ปน ปญฺจ ฐเปตฺวา เสสํ อิธ มโนวิญฺญาณํ นาม.

จกฺขุสมฺผสฺโสติ จกฺขุมฺหิ สมฺผสฺโส. จกฺขุวิญฺญาณสมฺปยุตฺตสมฺผสฺสสฺเสตํ อธิวจนํ. เสเสสุปิ เอเสว นโย.

จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวาติ จกฺขุวิญฺญาเณน รูปํ ทิสฺวา. เอเสว นโย สพฺพตฺถ. โสมนสฺสฏฺฐานิยนฺติ โสมนสฺสสฺส อารมฺมณวเสน การณภูตํ. อุปวิจรตีติ ตตฺถ วิจารปวตฺตเนน อุปวิจรติ, วิตกฺโก ตํสมฺปยุตฺโต จาติ อิมินา นเยน อฏฺฐารส วิตกฺกวิจารสงฺขาตา มโนปวิจารา เวทิตพฺพา. ฉ โสมนสฺสูปวิจาราติ เอตฺถ ปน โสมนสฺเสน สทฺธึ อุปวิจรนฺตีติ โสมนสฺสูปวิจารา. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย.

[๓๐๖] เคหสิตานีติ กามคุณนิสฺสิตานิ. เนกฺขมฺมสิตานีติ วิปสฺสนานิสฺสิตานิ. อิฏฺฐานนฺติ ปริเยสิตานิ. กนฺตานนฺติ กามิตานํ. มโนรมานนฺติ มโน เอเตสุ รมตีติ มโนรมานิ, เตสํ มโนรมานํ. โลกามิสปฏิสํยุตฺตานนฺติ ตณฺหาปฏิสํยุตฺตานํ. อตีตนฺติ ปฏิลทฺธํ. ตาว ปจฺจุปฺปนฺนํ อารพฺภ โสมนสฺสํ อุปฺปชฺชตุ, อตีเต กถํ อุปฺปชฺชตีติ. อตีเตปิ "ยถา อหํ เอตรหิ อิฏฺฐารมฺมณํ อนุภวามิ, เอวํ ปุพฺเพปิ อนุภวินฺ"ติ อนุสฺสรนฺตสฺส พลวโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ.