ตตฺรายํ อนุปุพฺพิกถา:- มชฺฌิมเทเส กิร ราชคหนคเร พิมฺพิสาเร รชฺชํ กาเรนฺเต ปจฺจนฺเต ตกฺกสีลนคเร ปุกฺกุสาติ ราชา รชฺชํ กาเรสิ. อถ ตกฺกสีลโต ภณฺฑํ คเหตฺวา วาณิชา ราชคหํ อาคตา ปณฺณาการํ คเหตฺวา ราชานํ อทฺทสํสุ. ราชา เต วนฺทิตฺวา ฐิเต "กตฺถ วาสิโน ตุเมฺห"ติ ปุจฺฉิ. ตกฺกสีลวาสิโน เทวาติ. อถ เน ราชา ชนปทสฺส เขมสุภิกฺขตาทีนิ นครสฺส จ ปวตฺตึ ปุจฺฉิตฺวา "โก นาม ตุมฺหากํ ราชา"ติ ปุจฺฉิ. ปุกฺกุสาติ นาม เทวาติ. ธมฺมิโกติ? อาม เทว ธมฺมิโก, จตูหิ สงฺคหวตฺถูนิ ชนํ สงฺคณฺหาติ, โลกสฺส มาตาปิติฏฺฐาเน ฐิโต, องฺเก นิปนฺนํ ทารกํ วิย ชนํ โตเสตีติ. กตรสฺมึ วเย วตฺตตีติ. อถสฺส วยํ อาจิกฺขึสุ. วเยสุปิ พิมฺพิสาเรน สมวโย ชาโต. อถ เต ราชา อาห "ตาตา ตุมฺหากํ ราชา ธมฺมิโก, จ วเยน จ เม สมาโน, สกฺกุเณยฺยาถ ตุมฺหากํ ราชานํ มม มิตฺตํ กาตุนฺ"ติ. สกฺโกม เทวาติ. ราชา เตสํ สุงฺกํ วิสฺสชฺเชตฺวา เคหํ จ ทาเปตฺวา "คจฺฉถ ภณฺฑํ วิกฺกิณิตฺวา คมนกาเล มํ ทิสฺวา คจฺเฉยฺยาถา"ติ อาห. เต ตถา กตฺวา คมนกาเล ราชานํ อทฺทสํสุ. ราชา "คจฺฉถ ตุมฺหากํ มม วจเนน ปุนปฺปุนํ อาโรคฺยํ ปุจฺฉิตฺวา `ราชา ตุเมฺหหิ สทฺธึ มิตฺตภาวํ อิจฺฉตี'ติ วทถา"ติ อาห.

เต สาธูติ ปฏิสฺสุณิตฺวา คนฺตฺวา ภณฺฑํ ปฏิสาเมตฺวา ภุตฺตปาตราสา ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทึสุ. ราชา "กหํ ภเณ ตุเมฺห เอตฺตเก อิเม ทิวเส น ทิสฺสถา"ติ ปุจฺฉิ. เต สพฺพํ ปวุตฺตึ อาโรเจสุํ. ราชา "สาธุ ตาตา ตุเมฺห นิสฺสาย มชฺฌิมเทเส ราชา มิตฺโต ลทฺโธ"ติ อตฺตมโน อโหสิ. อปรภาเค ราชคหวาสิโนปิ วาณิชา ตกฺกสีลํ อคมํสุ. เต ปณฺณาการํ คเหตฺวา อาคเต ปุกฺกุสาติราชา "กุโต อาคตตฺถา"ติ ปุจฺฉิตฺวา "ราชคหโต"ติ สุตฺวา "มยฺหํ สหายสฺส นครโต อาคตา ตุเมฺห"ติ. อาม เทวาติ. อาโรคฺยํ เม สหายสฺสาติ อาโรคฺยํ ปุจฺฉิตฺวา "อชฺชโต ปฏฺฐาย เย มยฺหํ สหายสฺส นครโต ชงฺฆสตฺเถน วา สกฏสตฺเถน วา วาณิชา อาคจฺฉนฺติ, สพฺเพสํ มม วิสยํ ปวิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย วสนเคหานิ, ราชโกฏฺฐาคารโต นิวาปญฺจ เทนฺตุ, สุงฺกํ วิสฺสชฺเชนฺตุ, กิญฺจิ อุปทฺทวํ มา กโรนฺตู"ติ เภริญฺจราเปสิ. พิมฺพิสาโรปิ อตฺตโน นคเร ตเถว เภริญฺจราเปสิ.

อถ พิมฺพิสาโร ปุกฺกุสาติสฺส ปณฺณํ ปหิณิ "ปจฺจนฺตเทเส นาม มณิมุตฺตาทีนิ รตนานิ อุปฺปชฺชนฺติ, ยํ มยฺหํ สหายสฺส รชฺเช ทสฺสนียํ วา สวนียํ วา รตนํ อุปฺปชฺชติ, ตตฺถ เม มา มจฺฉรายตู"ติ. ปุกฺกุสาติปิ "มชฺฌิมเทโส นาม มหาชนปโท, ยํ ตตฺถ เอวรูปํ รตนํ อุปฺปชฺชติ, ตตฺถ เม สหาโย มา มจฺฉรายตู"ติ ปฏิปณฺณํ ปหิณิ. เอวํ เต คจฺฉนฺเต คจฺฉนฺเต กาเล อญฺญมญฺญํ อทิสฺวาปิ ทฬฺหมิตฺตา อเหสุํ.