ปุริสรตนมฺปิ ทุวิธํ อคาริยรตนํ อนคาริยรตนญฺจ. ตตฺถ อคาริยรตเนสุปิ จกฺกวตฺติราชา ๑- อชฺช ปพฺพชิตสามเณรํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทติ, อิติ อิเมสุปิ ทฺวีสุ อนคาริยรตนเมว เสฏฺฐํ. อนคาริยรตนมฺปิ ทุวิธํ เสกฺขรตนญฺจ อเสกฺขรตนญฺจ. ตตฺถ สตสหสฺสมฺปิ เสกฺขานํ อเสกฺขสฺส ปเทสํ น ปาปุณาติ, อิติ อิเมสุปิ ทฺวีสุ อเสกฺขรตนเมว เสฏฺฐํ. ตมฺปิ ทุวิธํ พุทฺธรตนํ สาวกรตนนฺติ. ตตฺถ สตสหสฺสมฺปิ สาวกรตนานํ พุทฺธรตนสฺส ปเทสํ น ปาปุณาติ, อิติ อิเมสุปิ ทฺวีสุ พุทฺธรตนเมว เสฏฺฐํ.

พุทฺธรตนมฺปิ ทุวิธํ ปจฺเจกพุทฺธานํ สพฺพญฺญุพุทฺธรตนนฺติ. ตตฺถ สตสหสฺสมฺปิ ปจฺเจกพุทฺธานํ สพฺพญฺญุพุทฺธสฺส ปเทสํ น ปาปุณาติ, อิติ อิเมสุปิ ทฺวีสุ สพฺพญฺญุพุทฺธรตนํเยว เสฏฺฐํ. สเทวกสฺมึ หิ โลเก พุทฺธรตนสมํ รตนํ นาม นตฺถิ. ตสฺมา อสทิสเมว รตนํ มยฺหํ สหายสฺส เปเสสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ตกฺกสีลวาสิโน ปุจฺฉิ "ตาตา ตุมฺหากํ ชนปเท พุทฺโธ ธมฺโม สํโฆติ อิมานิ ตีณิ รตนานิ ทิสฺสนฺตี"ติ. ๒- โฆโสปิ มหาราช ตาว นตฺถิ ทสฺสนํ ปน กุโตติ.

"สุนฺทรํ ตาตา"ติ ราชา ตุฏฺโฐ จินฺเตสิ "สกฺกา ภเวยฺย ชนสงฺคหตฺถาย มยฺหํ สหายสฺส วสนฏฺฐานํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เปเสตุํ, พุทฺธา ปน ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ น อรุณํ อุฏฺฐเปนฺติ. ตสฺมา สตฺถารา คนฺตุํ น สกฺกา. สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานาทโย มหาสาวเก เปเสตุํ สกฺกา ภเวยฺย. ๓- มยา ปน `เถรา ปจฺจนฺเต วสนฺตี'ติ สุตฺวาปิ มนุสฺเส เปเสตฺวา เต อตฺตโน สมีปํ อาณาเปตฺวา อุปฏฺฐาตุเมว ยุตฺตํ. ตสฺมา น เถเรหิปิ สกฺกา คนฺตุํ. เยน ปนากาเรน สาสเน เปสิเต สตฺถา จ มหาสาวกา จ คตา วิย โหนฺติ, เตนากาเรน สาสนํ ปหิณิสฺสามี"ติ จินฺเตตฺวา จตุรตนายามํ วิทตฺถิมตฺตํ ปุถุลํ นาติตนุํ นาติพหลํ สุวณฺณปฏฺฏํ การาเปตฺวา "ตตฺถ อชฺช อกฺขรานิ ลิขิสฺสามี"ติ ปาโตว สีสํ นฺหายิตฺวา อุโปสถงฺคานิ อธิฏฺฐาย ภุตฺตปาตราโส อปนีตคนฺธมาลาภรโณ สุวณฺณสรเกน ชาติหิงฺคุลิกํ อาทาย เหฏฺฐโต ปฏฺฐาย ทฺวารานิ