กิมตฺถํ ปน อวสิสฺสตีติ. สตฺถุ กถนตฺถํ. กุลปุตฺตสฺส จ ๑- ปฏิวิชฺฌนตฺถนฺติปิ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ. กุลปุตฺเตน หิ สหายสฺส สาสนํ วาเจตฺวา ปาสาทตเล ฐิเตเนว อานาปานจตุตฺถชฺฌานํ นิพฺพตฺติตํ, ยทสฺส ๒- เอตฺตกํ มคฺคํ อาคจฺฉนฺตสฺส ยานกิจฺจํ สาเธติ. ตสฺมา ๓- สตฺถุ กถนตฺถํเยว อวสิสฺสติ. อิมสฺมึ หิ ฐาเน สตฺถา กุลปุตฺตสฺส รูปาวจรชฺฌาเน วณฺณํ กเถสิ. อิทญฺหิ วุตฺตํ โหติ "ภิกฺขุ ปคุณํ ตาว อิทํ รูปาวาจรจตุตฺถชฺฌานนฺ"ติ. ปริสุทฺธาติอาทิ ตสฺสาเยว อุเปกฺขาย วณฺณภณนํ. อุกฺกํ พนฺเธยฺยาติ องฺคารกปลฺลํ สชฺเชยฺย. อาลิมฺเปยฺยาติ ตตฺถ องฺคาเร ปกฺขิปิตฺวา อคฺคึ ทตฺวา นาฬิกาย ธเมนฺโต อคฺคึ ชาเลยฺย. อุกฺกามุเข ปกฺขิเปยฺยาติ องฺคาเร วิยูหิตฺวา องฺคารมตฺถเก วา ฐเปยฺย, ตตฺตเก วา ปกฺขิเปยฺย. นีหฏนฺติ ๔- นีหฏโทสํ. นินฺนีตกสาวนฺติ อปนีตกสาวํ เอวเมว โขติ ยถา ตํ สุวณฺณํ อิจฺฉิติจฺฉิตาย ปิฬนฺธนวิกติยา สํวตฺตติ, เอวเมว อยํ ตาว จตุตฺถชฺฌานุเปกฺขา วิปสฺสนา อภิญฺญา นิโรโธ ภโวกฺกนฺตีติ อิเมสุ ยํ อิจฺฉติ, ตสฺสตฺถาย ๕- โหตีติ วณฺณํ กเถสิ.

กสฺมา ปน ภควา อิมสฺมึ รูปาวจรจตุตฺถชฺฌาเน นิกนฺติปริยาทานตฺถํ อวณฺณํ อกเถตฺวา วณฺณํ กเถสีติ. กุลปุตฺตสฺส หิ จตุตฺถชฺฌาเน นิกนฺติปริยุฏฺฐานํ พลวํ. สเจ อวณฺณํ กเถยฺย, "มยฺหํ ปพฺพชิตฺวา ทฺวานวุติโยชนสตํ อาคจฺฉนฺตสฺส อิทํ จตุตฺถชฺฌานํ ยานกิจฺจํ สาเธติ, อหํ เอตฺตกํ มคฺคํ อาคจฺฉนฺโต ฌานสุเขน ฌานสุขรติยา ๖- อาคโต, เอวรูปสฺส นาม ปณีตธมฺมสฺส อวณฺณํ กเถติ, ชานํ นุ โข กเถติ อชานนฺ"ติ กุลปุตฺโต สํสยํ สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺย, ตสฺมา ภควา วณฺณํ กเถสิ.

@๔ ฏีกา. นิหตนฺติ ๕ ม. ตทตฺถาย ๖ ฉ.ม. ฌานรติยา