[๓๗๙] จุทฺทส โข ปนิมาติ กสฺมา อารภิ? อิทํ สุตฺตํ ปาฏิปุคฺคลิกํ ทกฺขิณํ อารพฺภ สมุฏฺฐิตํ, อานนฺทตฺเถโรปิ "ปฏิคฺคณฺหาตุ ภนฺเต ภควา"ติ ปาฏิปุคฺคลิกทกฺขิณํเยว สมาทเปติ, จุทฺทสสุ จ ฐาเนสุ ทินฺนทานํ ปาฏิปุคฺคลิกํ นาม โหตีติ ทสฺเสตุํ อิมํ เทสนํ อารภิ. อยํ ปฐมาติ อยํ ทกฺขิณา คุณวเสนปิ ปฐมา เชฏฺฐกวเสนปิ. อยํ หิ ปฐมา อคฺคา เชฏฺฐิกา, อิมิสฺสา ทกฺขิณาย ปมาณํ นาม นตฺถิ. ทุติยตติยาปิ ปรมทกฺขิณาเยว, เสสา ปรมทกฺขิณภาวํ น ปาปุณนฺติ. พาหิรเก กาเมสุ วีตราเคติ

อิทานิ ปาฏิปุคฺคลิกทกฺขิณาย วิปากํ ปริจฺฉินฺทนฺโต ตตฺรานนฺทาติอาทิมาห. ตตฺถ ติรจฺฉานคเตติ ยํ คุณวเสน อุปการวเสน โปสนตฺถํ ทินฺนํ, อิทํ น คหิตํ. ยมฺปิ อาโลปอฑฺฒอาโลปมตฺตํ ทินฺนํ, ตมฺปิ น คหิตํ. ยํ ปน สุนขสูกรกุกฺกุฏกากาทีสุ ยสฺส กสฺสจิ สมฺปตฺตสฺส ผลํ ปฏิกงฺขิตฺวา ยาวทตฺถํ ทินฺนํ, อิทํ สนฺธาย วุตฺตํ "ติรจฺฉานคเต ทานํ ทตฺวา"ติ. สตคุณาติ สตานิสํสา, ปฏิกงฺขิตพฺพาติ อิจฺฉิตพฺพา. อิทํ วุตฺตํ โหติ:- อยํ ทกฺขิณา อายุสตํ วณฺณสตํ สุขสตํ ปฏิภานสตนฺติ ปญฺจ อานิสํสสตานิ เทติ, อตฺตภาวสเต อายุํ เทติ, วณฺณํ, สุขํ, พลํ, ปฏิภานํ เทติ, นิปฺปริตสํ ๑- กโรติ. ภวสเตปิ วุตฺเต อยเมวตฺโถ. อิมินา อุปาเยน สพฺพตฺถ นโย เวทิตพฺโพ.

โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเนติ เอตฺถ เหฏฺฐิมโกฏิยา ติสรณํ คโต อุปาสโกปิ โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน นาม, ตสฺมึ ทินฺนทานมฺปิ อสงฺเขฺยยฺยํ อปฺปเมยฺยํ. ปญฺจสีเล ปติฏฺฐิตสฺส ปน ตโต อุตฺตรึ มหปฺผลํ, ทสสีเล ปติฏฺฐิตสฺส ตโต อุตฺตรึ, ตทหุปพฺพชิตสฺส สามเณรสฺส ตโต อุตฺตรึ, อุปสมฺปนฺนสฺส ภิกฺขุโน ตโต อุตฺตรึ, อุปสมฺปนฺนสฺเสว วตฺตสมฺปนฺนสฺส ตโต อุตฺตรึ, วิปสฺสกสฺส ตโต อุตฺตรึ, อารทฺธวิปสฺสกสฺส ตโต อุตฺตรึ, อุตฺตมโกฏิยา ปน มคฺคสมงฺคี โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน นาม. เอตสฺส ทินฺนทานํ ตโต อุตฺตรึ มหปฺผลเมว.