เอตรหิ วา อาเนญฺชํ สมาปชฺชติ, ปญฺญาย วา อธิมุจฺจตีติ เอตฺถ เอตรหิ วา ปญฺญาย อธิมุจฺจติ, อาเนญฺชํ วา สมาปชฺชตีติ เอตํ ๕- ปทปริวตฺตนํ กตฺวา อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อิทํ หิ วุตฺตํ โหติ:- ตสฺมึ สมฺปสาเท สติ เอตรหิ วา ปญฺญาย อธิมุจฺจติ, อรหตฺตํ สจฺฉิกโรตีติ อตฺโถ. ตํ อนภิสมฺภุณนฺโต อาเนญฺชํ วา สมาปชฺชติ, อถวา ปญฺญาย วา อธิมุจฺจตีติ อรหตฺตมคฺคํ ภาเวติ, ตํ อนภิสมฺภุณนฺโต อาเนญฺชํ วา สมาปชฺชติ. อรหตฺตมคฺคมฺปิ ภาเวตุํ อสกฺโกนฺโต เอตรหิ จตุสจฺจํ วา สจฺฉิกโรติ. ตํ อนภิสมฺภุณนฺโต อาเนญฺชํ วา สมาปชฺชตีติ.

@๔ ม. อรหตฺตสฺส วิปสฺสนาย เจว ๕ ฉ.ม. เอวํ

ตตฺรายํ นโย:- อิธ ภิกฺขุ ตติยชฺฌานํ ปาทกํ กตฺวา จตุตฺถชฺฌานสฺส กสิณปริกมฺมํ กโรติ. ตสฺส นีวรณา วิกฺขมฺเภนฺติ, สติ สนฺติฏฺฐติ, อุปจาเรน จิตฺตํ สมาธิยติ. โส รูปารูปํ ปริคฺคณฺหาติ, ปจฺจยํ ปริคฺคณฺหาติ, สลกฺขณารมฺมณิกวิปสฺสนํ ๑- ววตฺถเปติ, ตสฺส เอวํ โหติ "อุปจาเรน เม ฌานํ วิเสสภาคิยํ ภเวยฺย, ติฏฺฐตุ วิเสสภาคิยตา, นิพฺเพธภาคิยตํ ๒- กริสฺสามี"ติ วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ สจฺฉิกโรติ. เอตฺตเกนสฺส กิจฺจํ กตํ นาม โหติ. อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ อสกฺโกนฺโต ปน ตโต โอสกฺกิตมานโส อนฺตรา น ติฏฺฐติ, จตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชติเยว. ยถา กึ? ยถา ปุริโส ๓- "วนมหึสํ ฆาเตสฺสามี"ติ สตฺตึ คเหตฺวา อนุพนฺธนฺโต สเจ ตํ ฆาเตติ, สกลคามวาสิโน โฆสยติ, ๔- อสกฺโกนฺโต ปน อนฺตรามคฺเค สสโคธาทโย ขุทฺทกมิเค ฆาเตตฺวา กาชํ ปูเรตฺวา เอติเยว.