@๖ ฉ.ม. ตนฺนามกเมว โส ปนายมตฺโถ "ปุญฺญญฺเจ สงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, ปุญฺญูปคํ โหติ วิญฺญาณํ. อปุญฺญํ เจ สงฺขารํ. อาเนญฺชํ เจ สงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อาเนญฺชูปคํ โหติ วิญฺญาณนฺ"ติ ๑- อิมินา นเยน เวทิตพฺโพ. อาเนญฺชสปฺปายาติ อาเนญฺชสฺส จตุตฺถชฺฌานสฺส สปฺปายา. น เกวลญฺจ สา อาเนญฺชสฺเสว, อุปรูปริ ๒- อรหตฺตสฺสาปิ สปฺปายาว อุปการภูตาเยวาติ เวทิตพฺพา. อิติ อิมสฺมึ ปฐมาเนญฺเช สมาปตฺติวเสน ๓- โอสกฺกนา กถิตา.
[๖๗] อิติ ปฏิสญฺจิกฺขตีติ จตุตฺถชฺฌานํ ปตฺวา เอวํ ปฏิสญฺจิกฺขติ. อยํ หิ ภิกฺขุ เหฏฺฐิเมน ภิกฺขุนา ปญฺญวนฺตตโร ตสฺส จ ภิกฺขุโน อตฺตโน จาติ ทฺวินฺนมฺปิ กมฺมฏฺฐานํ เอกโต กตฺวา สมฺมสติ. ตพฺพหุลวิหาริโนติ รูปปฏิพาหเนน ตเมว ปฏิปทํ พหุลํ กตฺวา วิหรนฺตสฺส. อาเนญฺชํ สมาปชฺชตีติ อากาสานญฺจายตนาเนญฺชํ สมาปชฺชติ. เสสํ ปุริมสทิสเมว. ยถา จ อิธ, เอวํ สพฺพตฺถ วิเสสมตฺตเมว ปน วกฺขาม. อิติ อิมสฺมึ ทุติยาเนญฺเช วิปสฺสนาวเสน โอสกฺกนา กถิตา. "ยงฺกิญฺจิ รูปนฺ"ติ เอวํ วิปสฺสนามคฺคํ ทสฺเสนฺเตน ๔- กถิตาติ อตฺโถ.
อิติ ปฏิสญฺจิกฺขตีติ อากาสานญฺจายตนํ ปตฺวา เอวํ ปฏิสญฺจิกฺขติ. อยํ หิ เหฏฺฐา ทฺวีหิ ภิกฺขูหิ ปญฺญวนฺตตโร เตสญฺจ ภิกฺขูนํ อตฺตโน จาติ ติณฺณมฺปิ กมฺมฏฺฐานํ เอกโต กตฺวา สมฺมสติ. อุภยเมตํ อนิจฺจนฺติ เอตฺถ สุฏฺฐุ ๕- เอเกกโกฏฺฐาสา ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิกวเสน ปน สงฺขิปิตฺวา อุภยนฺติ วุตฺตํ. นาลํ อภินนฺทิตุนฺติ ตณฺหาทิฏฺฐิวเสน อภินนฺทิตุํ น ยุตฺตํ. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. ตพฺพหุลวิหาริโนติ กามปฏิพาหเนน จ รูปปฏิพาหเนน จ ตเมว ปฏิปทํ พหุลํ กตฺวา วิหรนฺตสฺส. อาเนญฺชํ สมาปชฺชตีติ วิญฺญานญฺจายตนาเนญฺชํ สมาปชฺชติ. อิมสฺมึ ตติเย อาเนญฺเช วิปสฺสนาวเสเนว ๖- โอสกฺกนา กถิตา.
[๖๘] อิติ ปฏิสญฺจิกฺขตีติ วิญฺญาณญฺจายตนํ ปตฺวา เอวํ ปฏิสญฺจิกฺขติ. อยญฺหิ เหฏฺฐา ตีหิ ภิกฺขูหิ ปญฺญวนฺตตโร เตสํ จ ภิกฺขูนํ อตฺตโน จาติ จตุนฺนมฺปิ กมฺมฏฺฐานํ เอกโต กตฺวา สมฺมสติ. ยตฺเถตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺตีติ