@๔ สี. ทสฺเสตฺวา ๕ ฉ.ม. อฏฺฐ ๖ ฉ.ม. วิปสฺสนาวเสน ยํ อากิญฺจญฺญายตนํ ปตฺวา เอตา เหฏฺฐา วุตฺตา สพฺพสญฺญา นิรุชฺฌนฺติ. เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตนฺติ เอตํ องฺคสนฺตตาย อารมฺมณสนฺตตาย จ สนฺตํ, อตปฺปกฏฺเฐน ปณีตํ. ตพฺพหุลวิหาริโนติ ตาสํ สญฺญานํ ปฏิพาหเนน ตเมว ปฏิปทํ พหุลํ กตฺวา วิหรนฺตสฺส. อิมสฺมึ ปฐมากิญฺจญฺญายตเน สมาธิวเสน โอสกฺกนา กถิตา.

อิติ ปฏิสญฺจิกฺขตีติ ตํ วิญฺญาณญฺจายตนเมว ปตฺวา เอวํ ปฏิสญฺจิกฺขติ. อยํ หิ เหฏฺฐา จตูหิ ภิกฺขูหิ ปญฺญวนฺตตโร เตสํ จ ภิกฺขูนํ อตฺตโน จาติ ปญฺจนฺนมฺปิ กมฺมฏฺฐานํ เอกโต กตฺวา สมฺมสติ. อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วาติ อหํ มมาติ คเหตพฺเพน สุญฺญํ ตุจฺฉํ ริตฺตํ. เอวเมตฺถ ทฺวิโกฏิกา สุญฺญตา ทสฺสิตา. ตพฺพหุลวิหาริโนติ เหฏฺฐา วุตฺตปฏิปทญฺจ อิมญฺจ สุญฺญตาปฏิปทํ พหุลํ กตฺวา วิหรนฺตสฺส. อิมสฺมึ ทุติยากิญฺจญฺญายตเน วิปสฺสนาวเสน โอสกฺกนา กถิตา.

[๗๐] อิติ ปฏิสญฺจิกฺขตีติ วิญฺญาณญฺจายตนเมว ปตฺวา เอวํ ปฏิสญฺจิกฺขติ. อยํ หิ เหฏฺฐา ปญฺจหิ ภิกฺขูหิ ปญฺญวนฺตตโร เตสํ จ ภิกฺขูนํ อตฺตโน จาติ ฉนฺนมฺปิ กมฺมฏฺฐานํ เอกโต กตฺวา สมฺมสติ. นาหํ กฺวจินิ, กสฺสจิ กิญฺจนตสฺมึ, น จ มม กฺวจินิ, กิสฺมิญฺจิ กิญฺจนํ นตฺถีติ เอตฺถ ปน จตุโกฏิกา สุญฺญตา กถิตา. กถํ? อยํ หิ นาหํ กฺวจินีติ กฺวจิ อตฺตานํ น ปสฺสติ. กสฺสจิ กิญฺจนตสฺมินฺติ อตฺตโน อตฺตานํ กสฺสจิ ปรสฺส กิญฺจนภาเว อุปเนตพฺพํ น ปสฺสติ, อตฺตโน ภาติฏฺฐาเน ภาตรํ สหายฏฺฐาเน สหายํ ปริกฺขารฏฺฐาเน วา ปริกฺขารํ มญฺญิตฺวา อุปคนฺตฺวา อุปเนตพฺพํ น ปสฺสตีติ อตฺโถ. น จ มม กฺวจินีติ เอตฺถ มมสทฺทํ ตาว ฐเปตฺวา น จ กฺวจินิ ปรสฺส อตฺตานํ กฺวจิ น ปสฺสตีติ อยมตฺโถ. อิทานิ มมสทฺทํ อาหริตฺวา มม กิสฺมิญฺจิ กิญฺจนํ นตฺถีติ โส ปรสฺส อตฺตา มม กิสฺมิญฺจิ กิญฺจนภาเว อตฺถีติ น ปสฺสติ. อตฺตโน ภาติฏฺฐาเน ภาตรํ สหายฏฺฐาเน สหายํ ปริกฺขารฏฺฐาเน วา ปริกฺขารนฺติ กิสฺมิญฺจิ ฐาเน ปรสฺส อตฺตานํ อิมินา กิญฺจนภาเวน อุปเนตพฺพํ น ปสฺสตีติ อตฺโถ. เอวมยํ ยสฺมา เนว กตฺถจิ อตฺตานํ ปสฺสติ, น ตํ ปรสฺส กิญฺจนภาเว อุปเนตพฺพํ ปสฺสติ, น ปรสฺส อตฺตานํ ปสฺสติ, น ปรสฺส อตฺตานํ อตฺตโน กิญฺจนภาเว อุปเนตพฺพํ ปสฺสติ, ตสฺมา อยํ สุญฺญตา จตุโกฏิกาติ เวทิตพฺพา. ตพฺพหุลวิหาริโนติ เหฏฺฐา วุตฺตปฏิปทํ อิมํ จตุโกฏิกสุญฺญตญฺจ พหุลํ กตฺวา วิหรนฺตสฺส. อิมสฺมึ ตติยากิญฺจญฺญายตเนปิ วิปสฺสนาวเสเนว โอสกฺกนา กถิตา.