อิติ ปฏิสญฺจิกฺขตีติ อากิญฺจญฺญายตนํ ปตฺวา เอวํ ปฏิสญฺจิกฺขติ. อยญฺหิ เหฏฺฐา ฉหิ ภิกฺขูหิ ปญฺญวนฺตตโร เตสญฺจ ภิกฺขูนํ อตฺตโน จาติ สตฺตนฺนมฺปิ กมฺมฏฺฐานํ เอกโต กตฺวา สมฺมสติ. ยตฺเถตา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺตีติ ยํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ ปตฺวา เอตฺถ เอตา เหฏฺฐา วุตฺตา สพฺพสญฺญา นิรุชฺฌนฺติ. ตพฺพหุลวิหาริโนติ ตาสํ สญฺญานํ ปฏิพาหเนน ตเมว ปฏิปทํ พหุลํ กตฺวา วิหรนฺตสฺส. อิมสฺมึ เนวสญฺญานาสญฺญายตเน สมาธิวเสน โอสกฺกนา กถิตา.
[๗๑] โน จสฺส โน จ เม สิยาติ สเจ มยฺหํ ปุพฺเพ ปญฺจวิธํ กมฺมวฏฺฏํ น อายูหิตํ อสฺส, ยํ เม อิทํ เอตรหิ เอวํ ปญฺจวิธํ วิปากวฏฺฏํ, เอตมฺเม น สิยา นปฺปวตฺเตยฺยาติ อตฺโถ. น เจ ภวิสฺสตีติ สเจ เอตรหิ ปญฺจวิธํ กมฺมวฏฺฏํ อายูหิตํ น ภวิสฺสติ. น เม ภวิสฺสตีติ ตสฺมึ อสติ อนาคเต เม ปญฺจวิธํ วิปากวฏฺฏํ น ภวิสฺสติ. ยทตฺถิ ยํ ภูตํ ตํ ปชหามีติ ยํ อตฺถิ ยํ ภูตํ เอตรหิ ขนฺธปญฺจกํ, ตํ ปชหามิ. เอวํ อุเปกฺขํ ปฏิลภตีติ โส ภิกฺขุ เอวํ วิปสฺสนูเปกฺขํ ลภตีติ อตฺโถ.
ปรินิพฺพาเยยฺย นุ โข โส ภนฺเต ภิกฺขุ น วา ปรินิพฺพาเยยฺยาติ กึ ปุจฺฉามีติ ปุจฺฉติ, ตติยชฺฌานํ ปาทกํ กตฺวา ฐิตสฺส อรหตฺตมฺปิ โอสกฺกนาปิ ปฏิปทาปิ ปฏิสนฺธิปิ กถิตา, ตถา จตุตฺถชฺฌานาทีนิ ปาทกานิ กตฺวา ฐิตานํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ ปาทกํ กตฺวา ฐิตสฺส น กิญฺจิ กถิตํ, ตํ ปุจฺฉามีติ ปุจฺฉติ. อเปตฺถาติ อปิ เอตฺถ. โส ตํ อุเปกฺขํ อภินนฺทตีติ โส ตํ วิปสฺสนูเปกฺขํ ตณฺหาทิฏฺฐิอภินนฺทนาหิ อภินนฺทติ. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. ตนฺนิสฺสิตํ โหติ วิญฺญาณนฺติ วิญฺญาณํ วิปสฺสนานิสฺสิตํ โหติ. ตทุปาทานนฺติ ยํ นิกนฺติวิญฺญาณํ, ๑- ตํ ตสฺส อุปาทานคหณํ นาม ๒- โหติ. สอุปาทาโนติ สคหโณ. น