Yaṃ hi kho tattha na hotīti yaṃ migāramātu pāsāde hatthiādayo viya imassā araññasaññāya gāmasaññāmanussasaññāvasena uppajjamānaṃ pavattadarathakilesadarathajātaṃ, taṃ na hoti. Yaṃ pana tattha avasiṭṭhanti migāramātu pāsāde bhikkhusaṃgho viya tattha araññasaññāya pavattadarathamattaṃ avasiṭṭhaṃ hoti. Taṃ santamidaṃ atthīti pajānātīti taṃ vijjamānameva "atthi idan"ti pajānāti, suññatāvakkantīti suññatānibbatti.

[177] Amanasikaritvā manussasaññanti idha gāmasaññaṃ na gaṇhāti. Kasmā? evaṃ kirassa ahosi "manussasaññāya gāmasaññaṃ nibbattetvā, Araññasaññāya, manussasaññaṃ, paṭhavīsaññāya araññasaññaṃ, ākāsānañcāyatanasaññāya paṭhavīsaññaṃ .pe. Nevasaññānāsaññāyatanasaññāya ākiñcaññāyatanasaññaṃ, vipassanāya nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ, maggena vipassanaṃ nibbattetvā anupubbena accantasuññataṃ nāma dassessāmī"ti. Tasmā evaṃ desanaṃ ārabhi. Tattha paṭhavīsaññanti kasmā araññasaññaṃ pahāya paṭhavīsaññaṃ manasikaroti? Araññasaññāya visesānadhigamanato. Yathā hi purisassa ramaṇīyaṃ khettaṭṭhānaṃ disvā "idha vuttā sāliādayo suṭṭhu sampajjissanti, mahālābhaṃ labhissāmī"ti sattakkhattumpi khettaṭṭhānaṃ olokentassa sāliādayo na sampajjanteva, sace pana taṃ ṭhānaṃ vihatakhāṇukakaṇṭakaṃ katvā kasitvā vapati, evaṃ sante sampajjanti, evameva "idaṃ araññaṃ, ayaṃ rukkho, ayaṃ pabbato, ayaṃ nīlobhāso vanasaṇḍo"ti sacepi sattakkhattuṃ araññasaññaṃ manasikaroti, nevūpacāraṃ na samādhiṃ pāpuṇāti, paṭhavīsaññā panassa dhuvasevanaṃ kammaṭṭhānaṃ paṭhavīkasiṇaṃ parikammaṃ katvā jhānāni nibbattetvā jhānapaṭṭhānampi vipassanaṃ vaḍḍhetvā sakkā arahattaṃ pāpuṇituṃ. Tasmā araññasaññaṃ pahāya paṭhavīsaññaṃ manasikaroti. Paṭiccāti paṭicca sambhūtaṃ.

Idāni yasmiṃ paṭhavīkasiṇe so paṭhavīsaññī hoti, tassa opammadassanatthaṃ seyyathāpītiādimāha. Tattha usabhassa etanti āsabhaṃ. Aññesaṃ pana gunnaṃ gaṇḍāpi honti pahārāpi. Tesaṃ hi cammaṃ pasāriyamānaṃ nibbalikaṃ na hoti, usabhassa lakkhaṇasampannatāya te dosā natthi. Tasmā tassa cammaṃ gahitaṃ. Saṃkusatenāti khīlasatena. Suvihatanti pasāretvā suṭṭhu vihataṃ. Ūnakasatasaṃkuvihataṃ hi nibbalikaṃ na hoti, saṅkutena vihataṃ bheritalaṃ viya nibbalikaṃ hoti. Tasmā evamāha. Ukkūlavikkūlanti uccanīcaṃ thalaṭṭhānaṃ ninnaṭṭhānaṃ. Nadīvidugganti nadiyo ceva duggamanaṭṭhānañca. Paṭhavīsaññaṃ paṭicca manasikaroti ekattanti

เล่มที่ ๑๔ มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์๑๖๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. จูฬสุญญตสูตร”