เหมือนอย่างว่า ไถที่พราหมณ์ชักไปและดึงไปในธุระ ย่อมทำลายแผ่นของดินและการสืบต่อแห่งมูลดินฉันใด ไถคือปัญญาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าชักมาด้วยความเพียร ก็ฉันนั้น ย่อมทำลายแผ่นกิเลสตามที่กล่าวแล้ว และทำลายการสืบต่อแห่งกิเลส. ด้วยเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า วิริยํ เม ธุรโธรยฺหํ.

อีกอย่างหนึ่ง สภาวะที่นำธุระเบื้องต้นไป ชื่อว่าธุระสภาวะที่นำธุระเดิมไป ชื่อว่าโธรัยหา ธุระและโธรัยหะ ชื่อว่าธุรโธรัยหะ ธุรโธรัยหะอันต่างด้วยโคงาน ๔ ตัว ในไถแต่ละไถของพราหมณ์ เมื่อนำไปทำหน้าที่กำจัดรากหญ้าที่เกิดขึ้นๆ และทำความสมบูรณ์แห่งข้าวกล้าให้สำเร็จฉันใด ธุรโธรัยหะอันต่างด้วยความเพียรคือสัมมัปปธาน ๔ ของพระผู้มีพระภาคเจ้าก็ฉันนั้น เมื่อนำมาย่อมทำหน้าที่กำจัดอกุศลที่เกิดขึ้นแล้วๆ และทำความสมบูรณ์แห่งกุศลให้สำเร็จ. เพราะเหตุนั้นจึงตรัสว่า วิริยํ เม ธุรโธรยฺหํ ดังนี้.

ในคำว่า โยคกฺเขมาธิวาหนํ นี้มีวินิจฉัยว่า

พระนิพพาน ชื่อว่าโยคักเขมะ เพราะเป็นแดนเกษมจากโยคะทั้งหลาย. พระนิพพานนั้น ชื่อว่าอธิวาหนะ เพราะนำไปเจาะจงหรือว่านำไปเฉพาะหน้า การนำไปเฉพาะหน้าซึ่งธรรมอันเกษมจากโยคะ ชื่อว่าโยคักเขมาธิวาหนะ.

เล่มที่ ๑๕ สังยุตตนิกาย สคาถวรรค๑,๒๓๐

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. กสิสูตร”