๗. ทุกฺกรสุตฺตวณฺณนา

[๑๗] สตฺตเม ทุตฺติติกฺขนฺติ ทุกฺขมํ ทุอธิวาสนํ. ๑- อพฺยตฺเตนาติ พาเลน. สามญฺญนฺติ สมณธมฺโม. อิมินา เทวตา อิทํ ทสฺเสติ:- ยํ ปณฺฑิตา กุลปุตฺตา ทสปิ วสฺสานิ วีสติมฺปิ ๒- สฏฺฐิมฺหิ ๒- วสฺสานิ ทนฺเต อภิทนฺตมาทายปิ ๓- ชิวฺหาย ตาลุํ อาหจฺจปิ เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคณฺหิตฺวาปิ เอกาสนํ เอกภตฺตํ ปฏิเสวมานา อาปาณโกฏิกํ ๔- พฺรหฺมจริยํ จรนฺตา สามญฺญํ กโรนฺติ. ตํ ภควา พาโล อพฺยตฺโต กาตุํ น สกฺโกตีติ. พหู หิ ตตฺถ สมฺพาธาติ ตสฺมึ สามญฺญสงฺขาเต อริยมคฺเค พหู สมฺพาธา มคฺคาธิคมาย ปฏิปนฺนสฺส ปุพฺพภาเค พหู ปริสฺสยาติ ทสฺเสติ.

จิตฺตํ เจ น นิวารเยติ ยทิ อโยนิโส อุปฺปนฺนํ จิตฺตํ น นิวาเรยฺย, กติ อหานิ สามญฺญํ จเรยฺย, เอกทิวสํปิ น จเรยฺย. จิตฺตวสิโก หิ สมณธมฺมํ กาตุํ น สกฺโกติ. ปเท ปเทติ อารมฺมเณ อารมฺมเณ. อารมฺมณมฺหิ อิธ ปทนฺติ อธิปฺเปตํ. ยสฺมึ ยสฺมึ หิ อารมฺมเณ กิเลโส อุปฺปชฺชติ, ตตฺถ ตตฺถ พาโล วิสีทติ นาม. อิริยาปถปทํปิ วฏฺฏติ. คมนาทีสุ หิ ยตฺถ ยตฺถ กิเลโส อุปฺปชฺชติ, ตตฺถ ตตฺเถว วิสีทติ นาม. สงฺกปฺปานนฺติ กามสงฺกปฺปาทีนํ.

กุมฺโมวาติ กจฺฉโป วิย. องฺคานีติ คีวปญฺจมานิ องฺคานิ. สโมทหนฺติ สโมทหนฺโต, สโมทหิตฺวา วา. มโนวิตกฺเกติ มนมฺหิ อุปฺปนฺนวิตกฺเก. เอตฺตาวตา อิทํ ทสฺเสติ:- ยถา กุมฺโม โสณฺฑิปญฺจมานิ องฺคานิ สเก กปาเล สโมทหนฺโต สิงฺคาลสฺส โอตารํ น เทติ, สโมทเหตฺวาปิสฺส ๕- อปฺปสยฺหตํ อาปชฺชติ, เอวเมว ภิกฺขุ มนมฺหิ อุปฺปนฺนวิตกฺเก สเก อารมฺมณกปาเล สโมทหํ มารสฺส โอตารํ น เทติ, สโมทเหตฺวาปิสฺส อปฺปสยฺหตํ อาปชฺชตีติ. อนิสฺสิโตติ ตณฺหาทิฏฺฐินิสฺสเยหิ อนิสฺสิโต หุตฺวา. อเหฐมาโนติ ๖- อวิหึสมาโน. ปรินิพฺพุโตติ กิเลสปรินิพฺพาเนน ๗- ปรินิพฺพุโต. นูปวเทยฺย กญฺจีติ อญฺญํ กญฺจิ ๘- ปคฺคลํ อวจารวิปตฺติอาทีสุ ยาย