มเหสกฺขาหีติ มหาปริวาราหิ. เอเกกสฺส หิ เทวรญฺโญ โกฏิสตํปิ โกฏิสหสฺสํปิ ปริวาโร โหติ, เต อตฺตานํ มหนฺเต ฐาเน ฐเปตฺวา ตถาคตํ ปสฺสนฺติ. ตตฺถ อมฺหาทิสานํ อปฺเปสกฺขานํ มาตุคามชาติกานํ กุโต โอกาโสติ ทสฺเสติ.

มยํปิ อาคจฺเฉยฺยามาติ อิทํ สา เทวตา "สเจปิ จกฺกวาฬํ ปูเรตฺวา ปริสา นิสินฺนา โหติ, มหตาย ๑- พุทฺธวีถิยา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตุํ ลภตี"ติ ญตฺวา อาห. ปุจฺฉ ภิกฺขุ ปุจฺฉ ภิกฺขูติ ถิรกรณวเสน อาเมณฺฑิตํ ๒- กตํ.

อกฺเขยฺยสญฺญิโนติ เอตฺถ "เทโว มนุสฺโส คหฏฺโฐ ปพฺพชิโต สตฺโต ปุคฺคโล ติสฺโส ปุสฺโส"ติอาทินา นเยน อกฺเขยฺยโต สพฺเพสํ อกฺขานํ สพฺพาสํ กถานํ วตฺถุภูตโต ปญฺจกฺขนฺธา "อกฺเขยฺยา"ติ วุจฺจนฺติ. "สตฺโต นโร โปโส ปุคฺคโล อิตฺถี ปุริโส"ติ เอวํ สญฺญา เอเตสํ อตฺถี"ติ สญฺญิโน, อกฺเขยฺยํ เอว สญฺญิโน ๓- อกฺเขยฺยสญฺญิโน, ปญฺจสุ ขนฺเธสุ สตฺตปุคฺคลาทิสญฺญิโนติ อตฺโถ. อกฺเขยฺยสฺมึ ปติฏฺฐิตาติ ปญฺจสุ ขนฺเธสุ อฏฺฐหากาเรหิ ปติฏฺฐิตา. รตฺโต หิ ราควเสน ปติฏฺฐิโต โหติ, ทุฏฺโฐ โทสวเสน, มุโฬฺห โมหวเสน, ปรามฏฺโฐ ทิฏฺฐิวเสน, ถามคโต อนุสยวเสน, วินิพนฺโธ ๔- มานวเสน, อนิฏฺฐาคโต ๕- วิจิกิจฺฉาวเสน, วิกฺเขปคโต อุทฺธจฺจวเสน ปติฏฺฐิโต โหตีติ. ๖- อกฺเขยฺยํ อปริญฺญายาติ ปญฺจ ขนฺเธ ตีหิ ปริญฺญาหิ อปริชานิตฺวา. โยคมายนฺติ มจฺจุโนติ มจฺจุโน โยคํ ปโยคํ ปกฺเขปํ อุปกฺเขปํ อุปกฺกมํ อพฺภนฺตรํ อาคจฺฉนฺติ, มรณวสํ ๗- อาคจฺฉนฺตีติ ๘- อตฺโถ. เอวมิมาย คาถาย กาลิกา ๙- กามา กถิตา.

ปริญฺญายาติ ญาตปริญฺญา ตีรณปริญฺญา ปหานปริญฺญาติ อิมาหิ ตีหิ ปริญฺญาหิ ปริชานิตฺวา. ตตฺถ กตมา ญาตปริญฺญา? ปญฺจกฺขนฺเธ ปริชานาติ "อยํ รูปกฺขนฺโธ ฯเปฯ อยํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ, อิมานิ เนสํ