Ayaṃ kirassa adhippāyo:- mayhaṃpi tāva kammantā na byāpajjanti, na camhi yathā tvaṃ evaṃ lakkhaṇasampanno, tvaṃpi kasitvā ca vapitvā ca bhuñjassu, ko te attho na sampajjeyya evaṃ lakkhaṇasampannassāti. Apicāyaṃ assosi "sakyarājakule kira kumāro uppanno, so cakkavattirajjaṃ pahāya pabbajito"ti tasmā idāni "ayaṃ so"ti ñatvā "cakkavattirajjaṃ pahāya kilantosī"ti upārambhaṃ āropento evamāha. Apica tikkhapañño esa brāhmaṇo, na bhagavantaṃ apasādento bhaṇati, bhagavato pana rūpasampattiṃ disvā puññasampattiṃ sambhāvayamāno kathāpavattanatthaṃpi evamāha. Atha bhagavā veneyyavasena sadevake loke aggakassakavappakabhāvaṃ attano dassento ahampi kho brāhmaṇātiādimāha.

Atha brāhmaṇo cintesi:- "ayaṃ samaṇo `ahampi kasāmi ca vapāmi cā'ti bhaṇati, na cassa oḷārikāni yuganaṅgalādīni kasibhaṇḍāni passāmi, kiṃ nu kho musā bhaṇatī"ti bhagavantaṃ pādatalato paṭṭhāya yāva kesantā olokayamāno aṅgavijjāya katādhikārattā dvattiṃsavaralakkhaṇasampattimassa ñatvā "aṭṭhānametaṃ, yaṃ evarūpo musā bhaṇeyyā"ti sañjātabahumāno bhagavati samaṇavādaṃ pahāya gottena bhagavantaṃ samudācaramāno na kho pana mayaṃ passāma bhoto gotamassātiādimāha. Bhagavā pana yasmā pubbadhammasabhāgatāya kathaṃ nāma buddhānaṃ ānubhāvo, tasmā buddhānubhāvaṃ dīpento saddhā bījantiādimāha.

Kā panettha pubbadhammasabhāgatā, nanu brāhmaṇena bhagavā naṅgalādikasi- sambhārasamāyogaṃ puṭṭho apucchitassa bījassa sabhāgatāya āha "saddhā bījan"ti,

Na hi buddhānampi ananusandhikakathā nāma atthi, napi pubbadhammassa asabhāgatāya kathenti. Evaṃ panettha anusandhi veditabbā:- brāhmaṇena hi bhagavā yuganaṅgalādikasisambhāravasena kasiṃ pucchato, so tassa anukampāya "idaṃ apucchitan"ti aparihāpetvā samūlaṃ saupakāraṃ sasambhāraṃ saphalaṃ kasiṃ ñāpetuṃ mūlato paṭṭhāya dassento "saddhā bījan"tiādimāha. Tattha bījaṃ kasiyā mūlaṃ tasmiṃ sati kattabbato, asati akattabbato, tappamāṇena ca kattabbato. Bīje hi sati kasiṃ karonti, na asati. Bījappamāṇeneva kusalā kassakā khettaṃ kasanti, na ūnaṃ "mā no sassaṃ parihāyī"ti, na adhikaṃ "mā no mogho vāyāmo ahosī"ti. Yasmā ca bījameva mūlaṃ, tasmā bhagavā mūlato paṭṭhāya kasisambhāraṃ dassento tassa brāhmaṇassa kasiyā pubbadhammabījassa sabhāgatāya attano kasiyā pubbadhammaṃ dassento āha "saddhā bījan"ti. Evamettha pubbadhammasabhāgatāpi veditabbā.

เล่มที่ ๑๕ สังยุตตนิกาย สคาถวรรค๕๑๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. กสิสูตร”