เหมือนอย่างว่า ด้ายของช่างหูกที่เก็บไว้ไม่ดี ถูกหนูกัดขาด จึงยุ่งในที่นั้นๆ การที่จะจัดให้ปลายเสมอปลาย ให้โคนเสมอโคนว่า นี้โคน นี้ปลาย ย่อมทำได้ยากฉันใด สัตว์ทั้งหลายผู้สับสน ยุ่งเหยิง วุ่นวายในปัจจยาการนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไม่อาจจะทำปัจจยาการให้ตรงได้.
ผู้ที่ตั้งอยู่ในความเคารพนับถือแห่งบุรุษเฉพาะตน พึงเป็นผู้อาจทำอุทาหรณ์ในปัจจยาการนั้นให้ตรงได้. นอกจากพระโพธิสัตว์ทั้งสอง สัตว์อื่นชื่อว่าเป็นผู้สามารถเพื่อทำปัจจยาการให้ตรงตามธรรมดาของตนย่อมไม่มี.
เหมือนอย่างว่า เส้นด้ายที่ยุ่งซึ่งเขาเอาน้ำส้มใส่แล้ว เอาเก้าอี้ทับ ย่อมจะเกิดเป็นก้อนติดกันเป็นกลุ่มในที่สุดฉันใด สัตว์เหล่านี้ก็ฉันนั้น พลั้งพลาดในปัจจัยแล้ว ไม่สามารถทำปัจจัยให้ตรง จึงเกิดเป็นกลุ่มติดกันเป็นปม ด้วยอำนาจแห่งทิฏฐิ ๖๒. ก็ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งอาศัยทิฏฐิ ชนเหล่านั้นทั้งหมดไม่อาจทำปัจจัยให้ตรงได้เลย.
ด้ายที่พันกันยุ่งของช่างหูก เรียกว่ากลุ่มเส้นด้ายเป็นปม ในคำว่า คุฬีคุณฺฐิกชาตา.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที