อนึ่ง ที่เรียกว่า ทุคติ เพราะมีความเป็นไปแห่งทุกข์. ที่เรียกว่าวินิบาต เพราะความเกิดขึ้นแห่งสุขได้ตกไปเสียแล้ว. ส่วนนอกนี้ เรียกว่าสงสาร เพราะขันธ์ธาตุและอายตนะยังเป็นไปตามลำดับไม่ขาดสาย หมู่สัตว์ย่อมไม่ล่วงพ้น คือไม่ก้าวล่วงทุกข์แม้ทั้งหมดนั้น โดยที่แท้ หมู่สัตว์ถือเอาอยู่ซึ่งจุติและปฏิสนธิบ่อยๆ อย่างนี้คือ จากจุติก็ถือปฏิสนธิ จากปฏิสนธิก็ถือเอาจุติ จึงต้องหมุนไปในภพ ๓ ในกำเนิด ๔ ในคติ ๕ ในวิญญาณฐิติ ๗ ในสัตตาวาส ๙ เหมือนเรือที่ถูกลมพัดไปในมหาสมุทร และเหมือนโคเทียมด้วยเครื่องยนต์ฉะนั้น.

พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ทรงรุกรานท่านพระอานนท์ จึงตรัสข้อความนี้ทั้งหมดด้วยประการฉะนี้.

คำที่เหลือในพระสูตรนี้ มีนัยดังกล่าวแล้วแล. จบอรรถกถานิทานสูตรที่ ๑๐

จบอรรถกถาทุกขวรรคที่ ๖