๑๐. เวปุลฺลปพฺพตสุตฺตวณฺณนา

[๑๔๓] ทสเม ภูตปุพฺพนฺติ อตีตกาเล เอกํ อปทานํ อาหริตฺวา ทสฺเสติ. สมญฺญา อุทปาทีติ ปณฺณตฺติ อโหสิ. จตูเหน อาโรหนฺตีติ อิทํ ถามมชฺฌิเม สนฺธาย วุตฺตํ. อคฺคนฺติ อุตฺตมํ. ภทฺทยุคนฺติ สุนฺทรยุคลํ, ตีเหน อาโรหนฺตีติ เอตฺตาวตา กิร ทฺวินฺนํ พุทฺธานํ อนฺตเร โยชนํ ปฐวี อุสฺสนฺนา, โส ปพฺพโต ติโยชนุพฺเพโธ ชาโต.

อปฺปํ วา ภิยฺโยติ วสฺสสตโต อุตฺตรึ อปฺปํ ทส วา วีสติ วา วสฺสานิ. ปุน วสฺสสตเมว ชีวนโก นาม นตฺถิ, อุตฺตมโกฏิยา ปน สฏฺฐิ วา อสีติ วา วสฺสานิ ชีวนฺติ. วสฺสสตํ ปน อปฺปตฺวา ปญฺจวสฺสทสวสฺสาทิกาเล มียมานาว พหุกา. เอตฺถ จ กกุสนฺโธ ภควา จตฺตาฬีสวสฺสสหสฺสายุกกาเล, โกนาคมโน ตึสวสฺสสหสฺสายุกกาเล นิพฺพตฺโตติ อิทํ อนุปุพฺเพน ปริหีนสทิสํ กตํ, น ปน เอวํ ปริหีนํ, วฑฺฒิตฺวา วฑฺฒิตฺวา ปริหีนนฺติ เวทิตพฺพํ. กถํ? กกุสนฺโธ ตาว ภควา อิมสฺมึเยว กปฺเป จตฺตาฬีสวสฺสสหสฺสายุกกาเล นิพฺพตฺโต อายุปฺปมาณํ ปญฺจ โกฏฺฐาเส กตฺวา จตฺตาโร ฐตฺวา ๑- ปญฺจเม วิชฺชมาเนเยว ปรินิพฺพุโต. ตํ ๒- อายุ ปริหายมานํ ทสวสฺสกาลํ ปตฺวา ปุน วฑฺฒมานํ อสงฺเขฺยยฺยํ หุตฺวา ตํ ปริหายมานํ ตึสวสฺสสหสฺสายุกกาเล ฐิตํ, ตทา โกนาคมโน นิพฺพตฺโต. ตสฺมิมฺปิ ตเถว ปรินิพฺพุเต ตํ อายุ ทสวสฺสกาลํ ปุน วฑฺฒมานํ อสงฺเขฺยยฺยํ หุตฺวา ปริหายิตฺวา วีสวสฺสสหสฺสกาเล ฐิตํ, ตทา กสฺสโป ภควา นิพฺพตฺโต. ตสฺมิมฺปิ ตเถว ปรินิพฺพุเต ตํ อายุ ทสวสฺสกาลํ ปตฺวา ปุน วฑฺฒมานํ อสงฺเขฺยยฺยํ หุตฺวา ปริหายิตฺวา วสฺสสตกาลํ ปตฺตํ, อถ อมฺหากํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ นิพฺพตฺโต. เอวํ อนุปุพฺเพน ปริหายิตฺวา วฑฺฒิตฺวา วฑฺฒิตฺวา ปริหีนนฺติ เวทิตพฺพํ. ตตฺถ จ ยํ อายุปริมาเณสุ มนุสฺเสสุ พุทฺธา นิพฺพตฺตนฺติ, เตสมฺปิ ตเทว อายุปริมาณํ โหตีติ. ทสมํ.

ทุติโย วคฺโค.