โส กโรตีติอาทิ "สยํกตํ ทุกฺขนฺ"ติ ลทฺธิยา ปฏิเสธนตฺถํ วุตฺตํ. เอตฺถ จ สโตติ อิทํ ภุมฺมตฺเถ สามิวจนํ, ตสฺมา เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ:- โส กโรติ โส ปฏิสํเวทยตีติ โข กสฺสป อาทิมฺหิเยว เอวํ สติ ปจฺฉา สยํกตํ ทุกฺขนฺติ อยํ ลทฺธิ โหติ. เอตฺถ จ ทุกฺขนฺติ วฏฺฏทุกฺขํ อธิปฺเปตํ. อิติ วทนฺติ เอตสฺส ปุริเมน อาทิสทฺเทน อนนฺตเรน จ สสฺสตสทฺเทน สมฺพนฺโธ โหติ, "ทีเปติ คณฺหาตี"ติ อยํ ปเนตฺถ ปาฐเสโส. อิทํ หิ วุตฺตํ โหติ:- อิติ เอวํ วทนฺโต อาทิโตว สสฺสตํ ทีเปติ, สสฺสตํ คณฺหาติ, กสฺมา? ตสฺส หิ ตํ ทสฺสนํ เอตํ ปเรติ, การกญฺจ เวทกญฺจ เอกเมว คณฺหนฺตํ เอตํ สสฺสตํ อุปคจฺฉตีติ อตฺโถ.

อญฺโญ กโรตีติอาทิ ปน "ปรํกตํ ทุกฺขนฺ"ติ ลทฺธิยา ปฏิเสธนตฺถํ วุตฺตํ. "อาทิโต สโต"ติ อิทํ ปน อิธาปิ อาหริตพฺพํ. อยํ เหตฺถ อตฺโถ:- อญฺโญ กโรติ อญฺโญ ปฏิสํเวทยตีติ โข ปน กสฺสป อาทิมฺหิเยว เอวํ สติ ปจฺฉา "การโก อิเธว อุจฺฉิชฺชติ, เตน กตํ อญฺโญ ปฏิสํเวทยตี"ติ เอวํ อุปฺปนฺนาย อุจฺเฉททิฏฺฐิยา สทฺธึ สมฺปยุตฺตาย เวทนาย อภิตุนฺนสฺส วิทฺธสฺส สโต "ปรํกตํ ทุกฺขนฺ"ติ อยํ ลทฺธิ โหติ. อิติ วทนฺติอาทิวุตฺตนเยเนว โยเชตพฺพํ. ตตฺรายํ โยชนา:- เอวญฺจ วทนฺโต อาทิโตว อุจฺเฉทํ ทีเปติ, อุจฺเฉทํ คณฺหาติ. กสฺมา? ตสฺส หิ ตํ ทสฺสนํ เอตํ ปเรติ, เอตํ อุจฺเฉทํ อุปคจฺฉตีติ อตฺโถ.

เอเต เตติ เต สสฺสตุจฺเฉทสงฺขาเต อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, เอเต เต กสฺสป อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม ปหาย อนลฺลียิตฺวา มชฺเฌน ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ, มชฺฌิมาย ปฏิปทาย ฐิโต เทเสตีติ อตฺโถ. กตรํ ธมฺมนฺติ เจ? ยทิทํ อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขาราติ. เอตฺถ หิ การณโต ผลํ, การณนิโรเธน จสฺส นิโรโธ ทีปิโต, น โกจิ การโก วา เวทโก วา นิทฺทิฏฺโฐ. เอตฺตาวตา เสสปญฺหา ปฏิเสธิตา โหนฺติ. อุโภ อนฺเต อนุปคมฺมาติ อิมินา หิ ตติยปโญฺห ปฏิกฺขิตฺโต. อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขาราติ อิมินา อธิจฺจ สมุปฺปนฺนตา เจว อชานนญฺจ ปฏิกฺขิตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ.