Khīṇanirayotiādīsu āyatiṃ tattha anuppajjanatāya khīṇo nirayo mayhanti so ahaṃ khīṇanirayo. Esa nayo sabbattha. Sotāpannoti maggasotaṃ āpanno. Avinipātadhammoti na vinipātasabhāvo. Niyatoti paṭhamamaggasaṅkhātena sammattaniyāmena niyato. Sambodhiparāyanoti uttarimaggattayasaṅkhātā sambodhi paraṃ ayanaṃ mayhanti sohaṃ sambodhiparāyano, taṃ sambodhiṃ avassaṃ abhisambujjhanakoti attho.

Pāṇātipātapaccayāti pāṇātipātakammakāraṇā. Bhayaṃ veranti atthato ekaṃ. Verañca nāmetaṃ duvidhaṃ hoti bāhiraṃ ajjhattikanti. Ekena hi ekassa pitā mārito hoti, so cintesi "etena kira me pitā mārito, ahampi taṃyeva māressāmī"ti nissitaṃ satthaṃ ādāya carati. Yā tassa abbhantare uppannā veracetanā, idaṃ bāhiraveraṃ nāma. Yā pana itarassa "ayaṃ kira maṃ māressāmīti carati, ahameva na paṭhamataraṃ māressāmī"ti cetanā uppajjati, idaṃ ajjhattikaveraṃ nāma. Idaṃ tāva ubhayampi diṭṭhadhammikameva. Yā pana taṃ niraye uppannaṃ disvā "etaṃ paharissāmī"ti jalitaṃ ayamuggaraṃ gaṇhato nirayapālassa cetanā uppajjati, idamassa samparāyikaṃ bāhiraveraṃ. Yā tassa "ayaṃ niddosaṃ maṃ paharissāmīti

Yaṃ panetaṃ bāhiraveraṃ, taṃ aṭṭhakathāya "puggalaveran"ti vuttaṃ. Dukkhaṃ domanassanti atthato ekameva. Yathā cettha, evaṃ sesapadesupi "iminā mama bhaṇḍaṃ hataṃ, mayhaṃ dāresu cārittaṃ āpannaṃ, musā vatvā attho bhaggo, surāmadamattena idaṃ nāma katan"tiādinā nayena veruppatti veditabbā. Aveccappasādenāti adhigatena acalappasādena. Ariyakantehīti pañcahi sīlehi. Tāni hi ariyānaṃ kantāni piyāni, bhavantaragatāpi ariyā tāni na vijahanti, tasmā "ariyakantānī"ti vuccanti. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ

เล่มที่ ๑๖ สังยุตตนิกาย นิทานวรรค๑๓๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. ปัญจเวรภยสูตร ที่ ๑”