Kāya pana velāya kena kāraṇena ayamāyasmā bhagavantaṃ upasaṅkamantoti? Sāyaṇhavelāya paccayākārapañhapucchanakāraṇena. Taṃdivasaṃ kira ayamāyasmā kulasaṅgahatthāya gharadvāre gharadvāre sahassabhaṇḍikaṃ nikkhipanto viya kammāsadhammaṃ piṇḍāya caritvā piṇḍapātapaṭikkanto satthu vattaṃ dassetvā satthari gandhakuṭiṃ paviṭṭhe satthāraṃ vanditvā attano divāṭṭhānaṃ gantvā antevāsikesu vattaṃ dassetvā paṭikkantesu divāṭṭhānaṃ paṭisammajjitvā cammakkhaṇḍaṃ paññapetvā udakatumbato udakena hatthapāde sītalaṃ katvā pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinno sotāpattiphalasamāpattiṃ samāpajjitvā. Atha paricchinnakālavasena samāpattito vuṭṭhāya paccayākāre ñāṇaṃ otāresi. So "avijjāpaccayā saṅkhārā"ti ādito paṭṭhāya antaṃ, antato paṭṭhāya ādiṃ, ubhayantato paṭṭhāya majjhaṃ, majjhato paṭṭhāya ubho ante pāpento tikkhattuṃ dvādasapadapaccayākāraṃ sammasi. Tassevaṃ sammasantassa paccayākāro vibhūto hutvā uttānako viya upaṭṭhāsi. Tato cintesi "ayaṃ paccayākāro sabbabuddhehi gambhīro ceva gambhīrābhāso cāti kathito, mayhaṃ kho pana padesañāṇe ṭhitassa sāvakassa sato uttāno viya vibhūto pākaṭo hutvā upaṭṭhāsi, mayhaṃyeva nu kho esa uttānako viya upaṭṭhāti, udāhu aññesampīti

@3 cha.Ma.,i. uttānakuttānako 4 cha.Ma. upaṭṭhāti Attano upaṭṭhānakāraṇaṃ satthu ārocessāmī"ti nisīdanaṭṭhānato uṭṭhāya cammakhaṇḍaṃ papphoṭetvā ādāya sāyaṇhasamaye bhagavantaṃ upasaṅkami. Tena vuttaṃ "sāyaṇhavelāya paccayākārapañhaṃ pucchanakāraṇena upasaṅkamanto"ti.

Yāvagambhīroti ettha yāvasaddo pamāṇātikkame. Atikkamma pamāṇaṃ gambhīro, atigambhīroti attho. Gambhīrāvabhāsoti gambhīrova hutvā avabhāsati, dissatīti attho. Ekaṃ hi uttānameva gambhīrāvabhāsaṃ hoti pūtipaṇṇarasavasena kāḷavaṇṇaṃ purāṇaudakaṃ viya. Taṃ hi jāṇuppamāṇampi sataporisaṃ viya dissati. Ekaṃ gambhīraṃ uttānāvabhāsaṃ hoti maṇigaṅgāya vippasannaṃ udakaṃ viya. Taṃ hi sataporisampi jāṇuppamāṇaṃ viya khāyati. Ekaṃ uttānaṃ uttānāvabhāsaṃ hoti cāṭīādīsu udakaṃ viya. Ekaṃ gambhīraṃ gambhīrāvabhāsaṃ hoti sinerupādakamahāsamudde udakaṃ viya. Evaṃ udakameva cattāri nāmāni labhati. Paṭicca samuppāde panetaṃ natthi. Ayaṃ hi gambhīro gambhīrāvabhāso cāti ekameva nāmaṃ labhati. Evarūpo samānopi atha capana me uttānakuttānako viya khāyati, tadidaṃ acchariyaṃ bhante, abbhūtaṃ bhanteti evaṃ attato vimhayaṃ pakāsento pañhaṃ pucchitvā tuṇhībhūto nisīdi.

เล่มที่ ๑๖ สังยุตตนิกาย นิทานวรรค๑๖๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๐. นิทานสูตร”