So karotītiādi "sayaṃkataṃ dukkhan"ti laddhiyā paṭisedhanatthaṃ vuttaṃ. Ettha ca satoti idaṃ bhummatthe sāmivacanaṃ, tasmā evamattho daṭṭhabbo:- so karoti so paṭisaṃvedayatīti kho kassapa ādimhiyeva evaṃ sati pacchā sayaṃkataṃ dukkhanti ayaṃ laddhi hoti. Ettha ca dukkhanti vaṭṭadukkhaṃ adhippetaṃ. Iti vadanti etassa purimena ādisaddena anantarena ca sassatasaddena sambandho hoti, "dīpeti gaṇhātī"ti ayaṃ panettha pāṭhaseso. Idaṃ hi vuttaṃ hoti:- iti evaṃ vadanto āditova sassataṃ dīpeti, sassataṃ gaṇhāti, kasmā? tassa hi taṃ dassanaṃ etaṃ pareti, kārakañca vedakañca ekameva gaṇhantaṃ etaṃ sassataṃ upagacchatīti attho.

Añño karotītiādi pana "paraṃkataṃ dukkhan"ti laddhiyā paṭisedhanatthaṃ vuttaṃ. "ādito sato"ti idaṃ pana idhāpi āharitabbaṃ. Ayaṃ hettha attho:- añño karoti añño paṭisaṃvedayatīti kho pana kassapa ādimhiyeva evaṃ sati pacchā "kārako idheva ucchijjati, tena kataṃ añño paṭisaṃvedayatī"ti evaṃ uppannāya ucchedadiṭṭhiyā saddhiṃ sampayuttāya vedanāya abhitunnassa viddhassa sato "paraṃkataṃ dukkhan"ti ayaṃ laddhi hoti. Iti vadantiādivuttanayeneva yojetabbaṃ. Tatrāyaṃ yojanā:- evañca vadanto āditova ucchedaṃ dīpeti, ucchedaṃ gaṇhāti. Kasmā? tassa hi taṃ dassanaṃ etaṃ pareti, etaṃ ucchedaṃ upagacchatīti attho.

Ete teti te sassatucchedasaṅkhāte ubho ante anupagamma tathāgato dhammaṃ deseti, ete te kassapa ubho ante anupagamma pahāya anallīyitvā majjhena tathāgato dhammaṃ deseti, majjhimāya paṭipadāya ṭhito desetīti attho. Kataraṃ dhammanti ce? yadidaṃ avijjāpaccayā saṅkhārāti. Ettha hi kāraṇato Phalaṃ, kāraṇanirodhena cassa nirodho dīpito, na koci kārako vā vedako vā niddiṭṭho. Ettāvatā sesapañhā paṭisedhitā honti. Ubho ante anupagammāti iminā hi tatiyapañho paṭikkhitto. Avijjāpaccayā saṅkhārāti iminā adhicca samuppannatā ceva ajānanañca paṭikkhittanti veditabbaṃ.

เล่มที่ ๑๖ สังยุตตนิกาย นิทานวรรค๖๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “๗. อเจลกัสสปสูตร”