๘. ปิณฺโฑลฺยสุตฺตวณฺณนา

[๘๐] อฏฺฐเม กิสฺมิญฺจิเทว ปกรเณติ กิสฺมิญฺจิเทว การเณ. ปณาเมตฺวาติ นีหริตฺวา. กิสฺมึ ปน การเณ เอเต ภควตา ปณามิตาติ? เอกสฺมึ หิ อนฺโตวสฺเส ภควา สาวตฺถิยํ วสิตฺวา วุฏฺฐวสฺโส ปวาเรตฺวา มหาภิกฺขุสํฆปริวาโร สาวตฺถิโต นิกฺขมิตฺวา ชนปทจาริกํ จรนฺโต กปิลวตฺถุํ ปตฺวา นิโคฺรธารามํ ปาวิสิ. สกฺยราชาโน "สตฺถา อาคโต"ติ สุตฺวา ปจฺฉาภตฺเต กปฺปิยานิ เตลมธุผาณิตาทีนิ เจว ปานกานิ จ กาชสเตหิ ๑- คาหาเปตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา สํฆสฺส นิยฺยาเทตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปฏิสนฺถารํ กโรนฺตา เอกมนฺเตน นิสีทึสุ. สตฺถา เตสํ มธุรธมฺมกถํ กเถนฺโต นิสีทิ. ตสฺมึ ขเณ เอกจฺเจ ภิกฺขู เสนาสนํ

ปุพฺพนฺหสมยนฺติ ปุนทิวเส ๒- ปุพฺพนฺหสมยํ. เวลุวลฏฺฐิกาย มูเลติ ตรุณเวลุวรุกฺขมูเล. ปพาโฬฺหติ ปพาหิโต. ปวาโฬฺหติ จ ปาโฐ, ปวาหิโตติ ๓- อตฺโถ. อุภยมฺปิ นีหฏภาวเมว ทีเปติ. สิยา อญฺญถตฺตนฺติ ปสาทญฺญถตฺตํ วา ภาวญฺญถตฺตํ วา ภเวยฺย. กถํ? "สมฺมาสมฺพุทฺเธน มยํ ลหุเก การเณ ปณามิตา"ติ ปสาทํ มนฺทํ กโรนฺตานํ ปสาทญฺญถตฺตํ นาม โหติ. สลิงฺเคเนว ติตฺถายตนํ ปกฺกมนฺตานํ ภาวญฺญถตฺตํ นาม. สิยา วิปริณาโมติ เอตฺถ ปน "มยํ สตฺถุ อชฺฌาสยํ คณฺหิตุํ สกฺขิสฺสามาติ ปพฺพชิตา, นํ คเหตุํ อสกฺโกนฺตานํ กึ อมฺหากํ ปพฺพชฺชายา"ติ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตนํ วิปริณาโมติ เวทิตพฺโพ. วจฺฉสฺสาติ ขีรูปกวจฺฉสฺส. ๔- อญฺญถตฺตนฺติ มิลายนอญฺญถตฺตํ, ขีรูปโก หิ วจฺโฉ มาตุ อทสฺสเนน ขีรํ อลภนฺโต มิลายติ กมฺปติ ปเวธติ. วิปริณาโมติ มรณํ. โส หิ ขีรํ อลภมาโน ขีรปิปาสาย สุสฺสนฺโต ปติตฺวา มรติ.