บทว่า เอวํ วาจํ ภาสติ ความว่า ปุถุชนย่อมพูดอย่างนี้ว่า ในมหาสมุทรมีบาดาล.

ก็บาดาลนั้นคล้ายเหวในมหานรก ย่อมมีในที่ตกแห่งน้ำซึ่งเป็นปากน้ำเชี่ยวแห่งมหาสมุทร พุ่งไปด้วยความเร็วจดจักรวาล หรือภูเขาสิเนรุแล้ว ก็พุ่งขึ้นแม้ประมาณหนึ่งโยชน์ สองโยชน์หรือสิบโยชน์แล้ว ก็ตกลงในมหาสมุทรอีก. น้ำใด เขาเรียกกันในโลกว่าปากน้ำเชี่ยว ปุถุชนย่อมพูดอย่างนี้ หมายถึงน้ำนั้น.

ก็เพราะในน้ำแห่งมหาสมุทรนั้นเป็นที่อยู่อาศัยอันสบายของปลา เต่า เทพยดาและยักษ์เห็นปานนั้นฉะนั้น. ชื่อว่าย่อมพูดวาจานั้นๆ อันไม่มีปรากฏ. ก็เพราะพวกปุถุชนทั้งปวงย่อมไม่สามารถเพื่อจะดำรงอยู่ด้วยทุกขเวทนาอันเป็นไปในสรีระได้ ฉะนั้น พระองค์ทรงแสดงว่า นี้แหละบาดาลดังนี้ ด้วยความหมายว่าไม่ควรเพื่อตกไป จึงตรัสคำเป็นอาทิว่า สารีริกานํ โข เอตํ ภิกฺขเว.

บทว่า ปาตาเล น ปจฺจุฏฺฐาติ คือ ไม่ตั้งอยู่แล้วในบาดาล.

เล่มที่ ๑๘ สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค๗๐๖

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. ปาตาลสูตร”