อิทานิ ปญฺจกฺขนฺเธ รูปารูปวเสน เทฺว โกฏฺฐาเส กตฺวา รูปวเสน วา นามวเสน วา รูปปริคฺคหํ อาทึ กตฺวา ยาว อรหตฺตํ ๑- กมฺมฏฺฐานํ กเถตพฺพํ สิยา, ตมฺปิ วิสุทฺธิมคฺเค กถิตเมว.

ฉฏฺโฐ อนฺตรจโร วธโก อุกฺขิตฺตาสิโกติ โข ภิกฺขเว นนฺทีราคสฺเสตํ อธิวจนนฺติ เอตฺถ ทฺวีหากาเรหิ นนฺทีราคสฺส อุกฺขิตฺตาสิกวธกสทิสตา เวทิตพฺพา ปญฺญาสิรปาตนโต จ โยนิสมฺปฏิปาทนโต จ. กถํ? จกฺขุทฺวารสฺมึ หิ อิฏฺฐารมฺมเณ อาปาถคเต ตํ อารมฺมณํ นิสฺสาย โลโภ อุปฺปชฺชติ, เอตฺตาวตา ปญฺญาสีสํ ปติตํ นาม โหติ, โสตทฺวาราทีสุปิ เอเสว นโย. เอวํ ตาว ปญฺญาสิรปาตนโต สทิสตา เวทิตพฺพา. นนฺทีราโค ปเนส อณฺฑชาทิเภทา จตสฺโส โยนิโย อุปเนติ. ตสฺส โยนิอุปคมนมูลกานิ ปญฺจวีสติ มหาภยานิ ทฺวตฺตึส กมฺมกรณานิ จ อาคตาเนว โหนฺตีติ เอวํ โยนิสมฺปฏิปาทนโตปิสฺส อุกฺขิตฺตาสิกวธกสทิสตา เวทิตพฺพา.

อิติ นนฺทีราควเสนาปิ เอกสฺส ภิกฺขุโน กมฺมฏฺฐานํ กถิตเมว โหติ. กถํ? อยํ หิ นนฺทีราโค สงฺขารกฺขนฺโธ, ตํ สงฺขารกฺขนฺโธติ ววตฺถเปตฺวา ตํสมฺปยุตฺตา เวทนา เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญา สญฺญากฺขนฺโธ, จิตฺตํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ, เตสํ วตฺถารมฺมณํ รูปกฺขนฺโธติ เอวํ ปญฺจกฺขนฺเธ ววตฺถเปติ. อิทานิ เต ปญฺจกฺขนฺเธ นามรูปวเสน ววตฺถเปตฺวา เตสํ ปจฺจยปริเยสนโต ปฏฺฐาย วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อนุปุพฺเพน เอโก อรหตฺตํ ปาปุณาตีติ เอวํ นนฺทีราควเสน กมฺมฏฺฐานํ กถิตํ โหติ.

ฉนฺนํ อชฺฌตฺติกายตนานํ สุญฺญคาเมน สทิสตา ปาลิยํเยว อาคตา. อยํ ปเนตฺถ กมฺมฏฺฐานนโย:- ยถา จ เต ฉ โจรา ฉกุฏิกํ สุญฺญคามํ ปวิสิตฺวา