มนายตเน ปน "มนาปํ วต เม มโน, กิญฺจิ วามโต อคฺคเหตฺวา สพฺพํ ทกฺขิณโตว คณฺหาตี"ติ วา "มเนน เม จินฺติตจินฺติตสฺส อลาโภ นาม นตฺถี"ติ วา เอวํ อสฺสาเทนฺโตปิ, "ทุจินฺติตจินฺติตสฺส เม มโน อปฺปทกฺขิณคฺคาหี"ติ เอวํ โทมนสฺสํ อุปฺปาเทนฺโตปิ มนายตนํ อุปคจฺฉติ นาม. อิฏฺเฐ ปน รูเป ราคํ, อนิฏฺเฐ ปฏิฆํ อุปฺปาเทนฺโต รูปายตนํ อุปคจฺฉติ นาม. สทฺทายตนาทีสุปิ เอเสว นโย.
นนฺทีราคสฺเสตํ อธิวจนนฺติ ยถา หิ มชฺเฌ สํสีทิตฺวา ถลํ ปตฺตํ ทารุกฺขนฺธํ สณฺหถูลวาลิกา ปิทหติ, โส ปุน สีสํ อุกฺขิปิตุํ น สกฺโกติ, เอวํ นนฺทีราเคน อาพทฺโธ ปุคฺคโล จตูสุ อปาเยสุ ๒- ปติโต มหาทุกฺเขน ปีฬียติ, ๓- โส อเนเกหิปิ วสฺสสหสฺเสหิ ปุน สีสํ อุกฺขิปิตุํ น สกฺโกติ. เตน วุตฺตํ "นนฺทีราคสฺเสตํ อธิวจนนฺ"ติ.
อสฺมิมานสฺเสตํ อธิวจนนฺติ ยถา หิ ถเล อารูโฬฺห ทารุกฺขนฺโธ เหฏฺฐา คงฺโคทเกน เจว อุปริ วสฺเสน จ เตเมนฺโต อนุกฺกเมน เสวาลปริโยนทฺโธ "ปาสาโณ นุ โข เอส ขาณุโก"ติ วตฺตพฺพตํ อาปชฺชติ, เอวเมว อสฺมิมาเนน อุนฺนโต ปุคฺคโล ปํสุกูลิกฏฺฐาเน ปํสุกูลิโก โหติ, ธมฺมกถิกฏฺฐาเน ธมฺมกถิโก, ภณฺฑนการกฏฺฐาเน ภณฺฑนการโก, ๑- เวชฺชฏฺฐาเน เวชฺโชปิ ปิสุณฏฺฐาเนปิ ปิสุโณ. โส นานปฺปการํ อเนสนํ อาปชฺชนฺโต ตาหิ ตาหิ อาปตฺตีหิ ปลิเวฐิโต "อตฺถิ นุ โข อสฺส อพฺภนฺตเร กิญฺจิ สีลํ, อุทาหุ นตฺถี"ติ วตฺตพฺพตํ อาปชฺชติ. เตน วุตฺตํ "อสฺมิมานสฺเสตํ อธิวจนนฺ"ติ.