๙. วีโณปมสุตฺตวณฺณนา

[๒๔๖] นวเม ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขเว ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วาติ อิทํ สตฺถา ยถา นาม มหากุฏุมฺพิโก มหนฺตํ กสิกมฺมํ กตฺวา นิปฺผนฺนสสฺโส ฆรทฺวาเร มณฺฑปํ กตฺวา อุภโตสํฆสฺส ทานํ ปวตฺเตยฺย. กิญฺจาปิ เตน อุภโตสํฆสฺส ทานํ ปติฏฺฐาปิตํ, ๑- ทฺวีสุ ปน ปริสาสุ สนฺตปฺปิตาสุ เสสชนมฺปิ สนฺตปฺเปติเยว, เอวเมว ภควา สมธิกานิ จตฺตาริ อสงฺเขฺยยฺยานิ ปารมิโย ปูเรตฺวา โพธิมณฺเฑ สพฺพญฺญุตญาณํ อธิคนฺตฺวา ปวตฺติตปวรธมฺมจกฺโก เชตวนมหาวิหาเร นิสินฺโน ภิกฺขุปริสาย เจว ภิกฺขุนิปริสาย จ มหาธมฺมยาคํ ยชนฺโต วีโณปมสุตฺตํ อารภิ. ตํ ปเนตํ กิญฺจาปิ เทฺว ปริสา สนฺธาย อารทฺธํ, จตุนฺนมฺปิ ปน ปริสานํ อวาริตํ. ตสฺมา สพฺเพหิปิ โสตพฺพญฺเจว สทฺธาตพฺพญฺจ, ปริโยคาหิตฺวา จสฺส อตฺถรโส วินฺทิตพฺโพติ.

ตตฺถ ฉนฺโทติอาทีสุ ฉนฺโท นาม ปุพฺพุปฺปตฺติกา ทุพฺพลตณฺหา, โส รญฺเชตุํ น สกฺโกติ. อปราปรํ อุปฺปชฺชมานา ปน พลวตณฺหา ราโค นาม, โส รญฺเชตุํ สกฺโกติ. ทณฺฑาทานาทีนิ กาตุํ อสมตฺโถ ปุพฺพุปฺปตฺติโก ทุพฺพลโกโธ โทโส นาม. ตานิ กาตุํ สมตฺโถ อปราปรุปฺปตฺติโก พลวโกโธ ปฏิฆํ นาม. โมโห ปน โมหนสมฺปโมหนวเสน อุปฺปนฺนํ อญฺญาณํ. เอวเมตฺถ ปญฺจหิปิ ปเทหิ ตีณิ อกุสลมูลานิ คหิตานิ. เตสุ คหิเตสุ สพฺเพปิ ตมฺมูลกา กิเลสา คหิตาว โหนฺติ. "ฉนฺโท ราโค"ติ วา ปททฺวเยน อฏฺฐโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, "โทโส ปฏิฆนฺ"ติ ปททฺวเยน เทฺว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, โมหปเทน โลภโทสรหิตา เทฺว อุทฺธจฺจวิจิกิจฺฉาสหคตจิตฺตุปฺปาทา คหิตาติ. เอวํ สพฺเพปิ ทฺวาทสจิตฺตุปฺปาทา ทสฺสิตาว โหนฺติ.