ปกฺขินฺติ หตฺถิโสณฺฑิกสกุณํ. โอสฺสชฺเชยฺยาติ วิสฺสชฺเชยฺย. อาวิญฺเฉยฺยุนฺติ อากฑฺเฒยฺยุํ. ปเวกฺขามีติ ปวิสิสฺสามิ. อากาสํ เฑสฺสามีติ อากาสํ อุปฺปติสฺสามิ.

เอเตสุ ปน อหิ "โภเคหิ มณฺฑลํ พนฺธิตฺวา สุปิสฺสามี"ติ วมฺมิกํ ปวิสิตุกาโม โหติ. สุํสุมาโร "ทูเร พิลํ ปวิสิตฺวา นิปชฺชิสฺสามี"ติ อุทกํ ปวิสิตุกาโม โหติ. ปกฺขี "อชฏากาเส สุขํ วิจริสฺสามี"ติ อากาสํ เฑตุกาโม โหติ. กุกฺกุโร "อุทฺธนฏฺฐาเน ฉาริกํ พฺยูหิตฺวา ๑- อุสุมํ คณฺหนฺโต นิปชฺชิสฺสามี"ติ คามํ ปวิสิตุกาโม โหติ. สิงฺคาโล "มนุสฺสมํสํ ขาทิตฺวา ปิฏฺฐึ ปสาเรตฺวา สยิสฺสามี"ติ อามกสุสานํ ปวิสิตุกาโม โหติ. มกฺกโฏ "อุจฺเจ รุกฺเข อภิรุหิตฺวา ทิสาทิสํ ปกฺขนฺทิสฺสามี"ติ ปวนํ ปวิสิตุกาโม โหติ.

อนุวิธาเยยฺยุนฺติ อนุคจฺเฉยฺยุํ, อนุวิธิเยยฺยุนฺติปิ ปาโฐ, อนุวิธานํ อาปชฺเชยฺยุนฺติ อตฺโถ. ยตฺถ โส ยาติ, ตตฺเถว คจฺเฉยฺยุนฺติ วุตฺตํ โหติ. เอวเมวาติ เอตฺถ ฉ ปาณกา วิย ฉ อายตนานิ ทฏฺฐพฺพานิ, ทฬฺหรชฺชุ วิย ตณฺหา, มชฺเฌ คณฺฐิ ๒- วิย อวิชฺชา. ยสฺมึ ยสฺมึ ทฺวาเร อารมฺมณํ พลวํ โหติ, ตํ ตํ อายตนํ ตสฺมึ ตสฺมึ อารมฺมเณ อาวิญฺฉติ.

อิมํ ปน อุปมํ ภควา สริกฺขเกน วา อาหเรยฺย อายตนานํ วา นานตฺตทสฺสนวเสน. ตตฺถ สริกฺขเกน ตาว วิสุํ อปฺปนากิจฺจํ นตฺถิ, ปาฬิยํเยว อปฺปิตา. อายตนานํ นานตฺตทสฺสเนน ปน อยํ อปฺปนา:- อหิ นาเมส พหิ สิตฺตสมฺมฏฺเฐ ฐาเน นาภิรมติ, สงฺการฏฺฐานติณปณฺณคหนวมฺมิกานิเยว ปน ปวิสิตฺวา นิปนฺนกาเล อภิรมติ, เอกคฺคตํ อาปชฺชติ. เอวเมว จกฺขุเปตํ วิสมชฺฌาสยํ, มฏฺฐาสุ สุวณฺณภิตฺติอาทีสุ นาภิรมติ, โอโลเกตุมฺปิ น อิจฺฉติ, รูปจิตฺตปุปฺผลตาทิวิจิตฺเตสุเยว ปน อภิรมติ. ตาทิเสสุปิ ฐาเนสุ จกฺขุมฺหิ อปฺปโหนฺเต มุขมฺปิ วิวริตฺวา โอโลเกตุกาโม โหติ.