อิทานิ นิโรธกถํ กเถตุํ กาโลติ นิโรธกถา กเถตพฺพา สิยา. สา จ ปเนสา "ทฺวีหิ พเลหิ สมนฺนาคตตฺตา ติณฺณํ ๒- สงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โสฬสหิ ญาณจริยาหิ นวหิ สมาธิจริยาหิ วสีภาวตาปญฺญา นิโรธสมาปตฺติยํ ญาณนฺ"ติ มาติกํ ฐเปตฺวา สพฺพากาเรน วิสุทฺธิมคฺเค ๓- กถิตา, ตสฺมา ตตฺถ กถิตนเยเนว คเหตพฺพา. โก ปนายํ นิโรโธ นาม? จตุนฺนํ ขนฺธานํ ปฏิสงฺขา อปฺปวตฺติ. อถ กิมตฺถเมตํ สมาปชฺชนฺตีติ? สงฺขารานํ ปวตฺเต อุกฺกณฺฐิตา สตฺตาหํ อจิตฺตกา หุตฺวา สุขํ วิหริสฺสามิ, ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ นาเมตํ ยทิทํ นิโรโธติ เอตทตฺถํ สมาปชฺชนฺติ.

จิตฺตสงฺขาโร ปฐมํ อุปฺปชฺชตีติ นิโรธา วุฏฺฐหนฺตสฺส หิ ผลสมาปตฺติจิตฺตํ ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, ตํ สมฺปยุตฺตํ สญฺญญฺจ เวทนญฺจ สนฺธาย "จิตฺตสงฺขาโร ปฐมํ อุปฺปชฺชตี"ติ อาห. ตโต กายสงฺขาโรติ ตโต ปรํ ภวงฺคสมเย กายสงฺขาโร อุปฺปชฺชติ.

กึ ปน ผลสมาปตฺติ อสฺสาสปสฺสาเสน สมุฏฺฐาเปตีติ? สมุฏฺฐาเปติ. อิมสฺส ปน จตุตฺถชฺฌานิกา ผลสมาปตฺติ, สา น สมุฏฺฐาเปติ. กึ วา เอเตน, ผลสมาปตฺติ ปฐมชฺฌานิกา วา โหตุ ทุติยตติยจตุตฺถชฺฌานิกา วา, สนฺตสมาปตฺติโก วุฏฺฐิตสฺส ภิกฺขุโน อสฺสาสปสฺสาสา อพฺโพหาริกา โหนฺติ, เตสํ อพฺโพหาริกภาโว