Manāyatane pana "manāpaṃ vata me mano, kiñci vāmato aggahetvā sabbaṃ dakkhiṇatova gaṇhātī"ti vā "manena me cintitacintitassa alābho nāma natthī"ti vā evaṃ assādentopi, "ducintitacintitassa me mano appadakkhiṇaggāhī"ti evaṃ domanassaṃ uppādentopi manāyatanaṃ upagacchati nāma. Iṭṭhe pana rūpe rāgaṃ, aniṭṭhe paṭighaṃ uppādento rūpāyatanaṃ upagacchati nāma. Saddāyatanādīsupi eseva nayo.

Nandīrāgassetaṃ adhivacananti yathā hi majjhe saṃsīditvā thalaṃ pattaṃ dārukkhandhaṃ saṇhathūlavālikā pidahati, so puna sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkoti, evaṃ nandīrāgena ābaddho puggalo catūsu apāyesu patito mahādukkhena pīḷīyati, so anekehipi vassasahassehi puna sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkoti. Tena vuttaṃ "nandīrāgassetaṃ adhivacanan"ti.

Asmimānassetaṃ adhivacananti yathā hi thale ārūḷho dārukkhandho heṭṭhā gaṅgodakena ceva upari vassena ca temento anukkamena sevālapariyonaddho "pāsāṇo nu kho esa khāṇuko"ti vattabbataṃ āpajjati, evameva asmimānena unnato puggalo paṃsukūlikaṭṭhāne paṃsukūliko hoti, dhammakathikaṭṭhāne dhammakathiko, bhaṇḍanakārakaṭṭhāne bhaṇḍanakārako, vejjaṭṭhāne vejjopi pisuṇaṭṭhānepi pisuṇo. So nānappakāraṃ anesanaṃ āpajjanto tāhi tāhi āpattīhi paliveṭhito "atthi nu kho assa abbhantare kiñci sīlaṃ, udāhu natthī"ti vattabbataṃ āpajjati. Tena vuttaṃ "asmimānassetaṃ adhivacanan"ti.

เล่มที่ ๑๘ สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค๑๙๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. ทารุขันธสูตร ที่ ๑”