บทว่า ยสฺส สทฺธา จ ปญฺญา จ ความว่า สำหรับยานคืออริยมรรค มีธรรม ๒ เหล่านี้คือ ศรัทธาด้วยสามารถแห่งสัทธานุสารี และปัญญาด้วยสามารถแห่งธัมมานุสารี เป็นแอกมีศรัทธาเป็นทูบ. อธิบายว่า ประกอบในแอกมีตนเป็นท่ามกลางในอริยมรรคนั้น.

บทว่า หิริ อีสา ความว่า หิริอันเกิดขึ้นภายในพร้อมด้วยโอตตัปปะอันเกิดขึ้นในภายนอกประกอบกับด้วยตนเป็นงอนของรถคือมรรค.

บทว่า มโน โยตฺตํ ความว่า วิปัสสนาจิตและมรรคจิตเป็นเชือกชัก. เหมือนเชือกที่ทำด้วยปอเป็นต้นของรถ ย่อมกระทำโคทั้งหลายให้เนื่องเป็นอันเดียวกัน คือให้รวมกันได้ฉันใด วิปัสสนาจิตอันเป็นโลกิยะของรถคือมรรคมี ๕๐ กว่า วิปัสสนาจิตอันเป็นโลกุตระย่อมทำกุศลธรรม ๖๐ กว่าให้เนื่องกันคือให้รวมกันได้ฉันนั้นเหมือนกันแล.

เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า มโน โยตฺตํ ดังนี้.

เล่มที่ ๑๙ สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค๒๐

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “พราหมณสูตร”