10. Tiracchānakathāsuttavaṇṇanā

[1080] Dasame anekavihitanti anekavidhaṃ. Tiracchānakathanti aniyyānikattā saggamokkhamaggānaṃ tiracchānabhūtaṃ kathaṃ. Rājakathantiādīsu rājānaṃ ārabbha "mahāsammato mandhātā dhammāsoko evaṃ mahānubhāvo"tiādinā nayena pavattakathā rājakathā. Esa nayo corakathādīsu. Tesu "asuko rājā abhirūpo dassanīyo"tiādinā nayena gehasitakathāva tiracchānakathā hoti. "sopi nāma evaṃ mahānubhāvo khayaṃ gato vayaṃ gato"ti evaṃ pavattā pana kammaṭṭhānabhāve tiṭṭhati. Coresupi "mūladevo evaṃ mahānubhāvo meghamālo evaṃ mahānubhāvo"ti tesaṃ kammaṃ paṭicca ahosūrā gehasitakathāva tiracchānakathā. Yuddhepi bhāratayuddhādīsu "asukena asuko evaṃ mārito evaṃ viddho"ti kāmassādavaseneva kathā tiracchānakathā, "tepi nāma khayaṃ gatā"ti evaṃ pavattā pana sabbattha kammaṭṭhānameva hoti. Apica annādīsu "evaṃ vaṇṇavantaṃ gandhavantaṃ rasavantaṃ phassasampannaṃ khādimha bhuñjimha pivimha paribhuñjimhā"ti kāmassādavasena kathetuṃ na vaṭṭati. Sātthakaṃ pana katvā "pubbe evaṃ vaṇṇādisampannaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ sayanaṃ mālaṃ gandhaṃ vilepanaṃ sīlavantānaṃ adamhā, cetiye pūjaṃ akarimhā"ti kathetuṃ vaṭṭati.

Ñātikathādīsupi "amhākaṃ ñātakā sūrā samatthā"ti vā, "pubbe mayaṃ evaṃ vicitrehi yānehi vicarimhā"ti vā assādavasena vattuṃ na vaṭṭati. Sātthakaṃ pana katvā "tepi no ñātakā khayaṃ gatā"ti vā, "pubbe mayaṃ evarūpā upāhanā saṃghassa adamhā"ti vā kathetabbā. Gāmakathādīsupi suniviṭṭhadunniviṭṭha- subhikkhadubbhikkhādivasena vā "asukagāmavāsino sūrā samatthā"ti vā evaṃ assādavasena vattuṃ na vaṭṭati, sātthakaṃ pana katvā "saddhā pasannā"ti vā, "khayaṃ gatā vayaṃ gatā"ti taṃ vattuṃ vaṭṭati. Nigamanagarajanapadakathāsupi eseva nayo.