อาจารโคจรสมฺปนฺโนติ มิจฺฉาชีวปฏิเสธเกน นเวฬุทานาทินา อาจาเรน เวสิยาทิอโคจรํ ปหาย สทฺธาสมฺปนฺนกุลาทินา จ โคจเรน สมฺปนฺโน อาจารโคจรสมฺปนฺโน ฯ อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวีติ อปฺปมตฺตเกสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี ฯ ตานิ วชฺชานิ ภยโต ทสฺสนสีโลติ วุตฺตํ โหติ ฯ สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสูติ อธิสีลสิกฺขาทิภาเวน ติธา ฐิเตสุ สิกฺขาปเทสุ ตํตํ สิกฺขาปทํ สมาทาย สมฺมา อาทาย สาธุกํ คเหตฺวา อวิชหนฺโต สิกฺขตีติ อตฺโถ ฯ อยเมตฺถ สงฺเขโป ฯ วิตฺถารํ ปน โย อิจฺฉติ เตน ปปญฺจสูทนิยํ วา มชฺฌิมฏฺฐกถายํ สมฺโมหวิโนทนิยํ วา วิภงฺคฏฺฐกถายํ วิสุทฺธิมคฺคโต วา คเหตพฺโพ ฯ พหุํ สุตมสฺสาติ พหุสฺสุโต ฯ สุตํ ธาเรตีติ สุตธโร ฯ ยทสฺส ตํ พหุสฺสุตํ นาม ตํ น สุตมตฺตเมว อถโข ตํ ธาเรตีติ อตฺโถ ฯ มญฺชุสายํ วิย รตนํ สุตํ สนฺนิจิตมสฺมินฺติ สุตสนฺนิจโย ฯ เอเตน ยํ โส สุตํ ธาเรติ ตสฺส มญฺชุสาย โคเปตฺวา สนฺนิจิตรตนสฺเสว จิรกาเลนาปิ อวินาสํ ทสฺเสติ ฯ อิทานิ ตํ สุตํ สรูปโต ทสฺเสนฺโต เยเต ธมฺมาติ อาทิมาห ฯ ตํ เวรญฺชกณฺเฑ วุตฺตนยเมว ฯ อิทํ ปเนตฺถ

๒. อภิ. วิ. ๓๕/๑๓๑. นิคมนํ ฯ ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ตสฺมา พหุสฺสุโต ธตา ตสฺมา สุตธโร วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฏิวิทฺธา ตสฺมา สุตสนฺนิจโย ฯ ตตฺถ วจสา ปริจิตาติ วาจาย ปคุณีกตา ฯ มนสานุเปกฺขิตาติ มนสา อนุเปกฺขิตา อาวชฺชนฺตสฺส ทีปสหสฺเสน โอภาสิตา วิย โหนฺติ ฯ ทิฏฺฐิยา สุปฏิวิทฺธาติ อตฺถโต จ การณโต จ ปญฺญาย สุฏฺฐุ ปฏิวิทฺธา สุปจฺจกฺขีกตา โหนฺติ ฯ

อยํ ปน พหุสฺสุโต นาม ติวิโธ โหติ นิสฺสยมุจฺจนโก ปริสูปฏฺฐาปโก ภิกฺขุโนวาทโกติ ฯ ตตฺถ นิสฺสยมุจฺจนเกน อุปสมฺปทาย ปญฺจวสฺเสน สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน เทฺว มาติกา ปคุณา วาจุคฺคตา กาตพฺพา ปกฺขทิวเสสุ ธมฺมสฺสวนตฺถาย สุตฺตนฺตโต จตฺตาโร ภาณวารา สมฺปตฺตานํ ปริกถนตฺถาย อนฺธกวินฺทมหาราหุโลวาทอมฺพฏฺฐสทิโส เอโก กถามคฺโค สงฺฆภตฺตมงฺคลามงฺคเลสุ อนุโมทนตฺถาย ติสฺโส อนุโมทนา อุโปสถปฺปวารณาทิชานนตฺถํ กมฺมากมฺมวินิจฺฉโย สมณธมฺมกรณตฺถํ สมาธิวเสน วา วิปสฺสนาวเสน วา อรหตฺตปริโยสานเมกํ กมฺมฏฺฐานํ เอตฺตกํ อุคฺคเหตพฺพํ ฯ เอตฺตาวตา หิ อยํ พหุสฺสุโต โหติ จาตุทฺทิโส ยตฺถ กตฺถจิ อตฺตโน อิสฺสริเยน วสิตุํ ลภติ ฯ ปริสูปฏฺฐาปเกน อุปสมฺปทาย ทสวสฺเสน สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน ปริสํ อภิวินเย วิเนตุํ เทฺว วิภงฺคา ปคุณา วาจุคฺคตา กาตพฺพา ฯ อสกฺโกนฺเตน ตีหิ ชเนหิ สทฺธึ ปริวตฺตนกฺขมา กาตพฺพา ฯ กมฺมากมฺมญฺจ ขนฺธกวตฺตญฺจ อุคฺคเหตพฺพํ ฯ ปริสาย ปน อภิธมฺมวินยนตฺถํ สเจ มชฺฌิมภาณโก โหติ มูลปณฺณาสโก อุคฺคเหตพฺโพ ฯ ทีฆภาณเกน มหาวคฺโคปิ ฯ สํยุตฺตภาณเกน เหฏฺฐิมา วา ตโย วคฺคา มหาวคฺโค วา ฯ องฺคุตฺตรภาณเกน เหฏฺฐา วา อุปริ วา อุปทฺฒนิกาโย อุคฺคเหตพฺโพ ฯ อสกฺโกนฺเตน ติกฺกนิปาตโต ปฏฺฐาย เหฏฺฐา อุคฺคเหตุํปิ วฏฺฏติ ฯ มหาปจฺจริยํ ปน เอกํ คณฺหนฺเตน จตุกฺกนิปาตํ วา ปญฺจกนิปาตํ วา อุคฺคเหตุํปิ วฏฺฏตีติ วุตฺตํ ฯ ชาตกภาณเกน สอฏฺฐกถํ ชาตกํ อุคฺคเหตพฺพํ ฯ ตโต โอรํ น วฏฺฏติ ฯ ธมฺมปทํปิ สห วตฺถุนา อุคฺคเหตุํ วฏฺฏตีติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ ตโต ตโต สมุจฺจยํ กตฺวา มูลปณฺณาสกมตฺตํปิ วฏฺฏติ น วฏฺฏตีติ ฯ น วฏฺฏตีติ กุรุนฺทฏฺฐกถายํ ปฏิกฺขิตฺตํ ฯ อิตราสุ วิจารณาเยว นตฺถิ ฯ อภิธมฺเม กิญฺจิ คเหตพฺพนฺติ น วุตฺตํ ฯ ยสฺส ปน สอฏฺฐกถํปิ วินยปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกญฺจ ปคุณํ สุตฺตนฺเต จ วุตฺตปฺปกาโร คณฺโฐ นตฺถิ ปริสํ อุปฏฺฐาเปตุํ น ลภติ ฯ เยน ปน สุตฺตนฺตโต จ วินยโต จ วุตฺตปฺปมาโณ คณฺโฐ อุคฺคหิโต อยํ ปริสูปฏฺฐาปโก พหุสฺสุโต โหติ ทิสาปาโมกฺโข เยนกามํคโม ปริสํ อุปฏฺฐาเปตุํ ลภติ ฯ ภิกฺขุโนวาทเกน ปน สอฏฺฐกถานิ ตีนิ ปิฏกานิ อุคฺคเหตพฺพานิ ฯ อสกฺโกนฺเตน จตูสุ นิกาเยสุ เอกสฺส อฏฺฐกถา ปคุณา กาตพฺพา ฯ เอกนิกาเยน หิ เสสนิกาเยสุปิ ปญฺหํ กเถตุํ สกฺกิสฺสติ ฯ สตฺตสุ ปกรเณสุ จตุปฺปกรณสฺส อฏฺฐกถา ปคุณา กาตพฺพา ฯ ตตฺถ ลทฺธนเยน หิ เสสสฺปกรเณสุ ปญฺหํ กเถตุํ สกฺกิสฺสติ ฯ วินยปิฏกํ ปน นานตฺถํ นานากรณํ ตสฺมา ตํ สทฺธึ อฏฺฐกถาย ปคุณํ กาตพฺพเมว ฯ เอตฺตาวตา จ ภิกฺขุโนวาทโก พหุสฺสุโต นาม โหตีติ ฯ