สามเณโร ภตฺตํ ปจิตุกาโม ตณฺฑุเล โธวิตฺวา นิจฺจาเลตุํ น สกฺโกติ ฯ ภิกฺขุนา ตณฺฑุเล จ ภาชนํ จ ปฏิคฺคเหตฺวา ตณฺฑุเล โธวิตฺวา นิจฺจาเลตฺวา ภาชนํ อุทฺธนํ อาโรเปตพฺพํ ฯ อคฺคิ น กาตพฺโพ ฯ ปกฺกกาเล วิวริตฺวา ปกฺกภาโว ชานิตพฺโพ ฯ สเจ ทุปฺปกฺกํ โหติ ปากตฺถาย ปิทหิตุํ น วฏฺฏติ ฯ รชสฺส วา ฉาริกาย วา อปตนตฺถาย วฏฺฏติ ฯ ปกฺกกาเล โอโรเปตุํปิ ภุญฺชิตุํปิ วฏฺฏติ ฯ ตโต ปฏฺฐาย ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ

สามเณโร ปฏิพโล ปจิตุํ ขโณ ปนสฺส นตฺถิ กตฺถจิ คนฺตุกาโม ภิกฺขุนา สตณฺฑุโลทกํ ภาชนํ ปฏิคฺคเหตฺวา อุทฺธนํ อาโรเปตฺวา อคฺคึ ชาเลตฺวา คจฺฉาติ วตฺตพฺโพ ฯ ตโต ปรํ ปุริมนเยเนว สพฺพํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขุ ยาคุอตฺถาย สุทฺธภาชนํ อาโรเปตฺวา อุทกํ ตาเปติ วฏฺฏติ ฯ ตตฺเต อุทเก สามเณโร ตณฺฑุเล ปกฺขิปติ ฯ ตโต ปฏฺฐาย ปน ภิกฺขุนา อคฺคิ น กาตพฺโพ ฯ ปกฺกํ ยาคุํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปาตุํ วฏฺฏติ ฯ สามเณโร ยาคุํ ปจติ ฯ หตฺถกุกฺกุจฺจโก ภิกฺขุ กีฬนฺโต ภาชนํ อามสติ ปิธานํ อามสติ อุคฺคตํ เผณุํ ฉินฺทิตฺวา หรติ ฯ ตสฺเสว ปาตุํ น วฏฺฏติ ฯ ทุรุปจิณฺณํ นาม โหติ ฯ สเจ ปน ทพฺพึ วา อุฬุงฺกํ วา คเหตฺวา อนุกฺขิปนฺโต อาลุเลติ สพฺเพสํ น วฏฺฏติ ฯ สามปากญฺเจว โหติ ทุรุปจิณฺณํ จ ฯ สเจ อุกฺขิปติ อุคฺคหิตกํปิ โหติ ฯ ภิกฺขุนา ปิณฺฑาย จริตฺวา อาธารเก ปตฺโต ฐปิโต โหติ ฯ ตตฺร เจ อญฺโญ โลลภิกฺขุ กีฬนฺโต ปตฺตํ อามสติ ปตฺตปิธานํ อามสติ ฯ ตสฺเสว ตโต ลทฺธภตฺตํ น วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน ปตฺตํ อุกฺขิปิตฺวา ฐเปติ สพฺเพสํ น วฏฺฏติ ฯ ตตฺถ ชาตกผลานิ สาขาย วา วลฺลิยา วา คเหตฺวา จาเลติ ฯ ตสฺเสว ตโต ลทฺธผลํ น วฏฺฏติ ฯ ทุรุปจิณฺณทุกฺกฏญฺจ อาปชฺชติ ฯ ผลรุกฺขํ ปน อปสฺสยิตุํ วา ตตฺถ กณฺฏเก วา พนฺธิตุํ วฏฺฏติ ทุรุปจิณฺณํ น โหตีติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ อรญฺเญ ปติตํ ปน อมฺพผลาทึ ทิสฺวา สามเณรสฺส ทสฺสามีติ อาหริตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ สีหวิฆาสาทึ ทิสฺวา สามเณรสฺส ทสฺสามีติ ปฏิคฺคเหตฺวา วา อปฏิคฺคเหตฺวา วา อาหริตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน สกฺโกติ วิตกฺกํ โสเธตุํ ตโต ลทฺธํ ขาทิตุํปิ วฏฺฏติ ฯ เนว อามกมํสปฏิคฺคหณปจฺจยา น อุคฺคหิตกปจฺจยา วชฺชํ ผุสติ ฯ

มาตาปิตูนํ อตฺถาย เตลาทีนิ คเหตฺวา คจฺฉโต อนฺตรามคฺเค พฺยาธิ อุปฺปชฺชติ ฯ ตโต ยํ อิจฺฉติ ตํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน มูเลปิ ปฏิคฺคหิตํ โหติ ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ มาตาปิตูนํ อตฺถาย ตณฺฑุลํ อาหริตฺวา เทติ ฯ เต ตโตเยว ยาคุอาทีนิ สมฺปาเทตฺวา ตสฺส เทนฺติ วฏฺฏติ ฯ สนฺนิธิปจฺจยา วา อุคฺคหิตกปจฺจยา วา โทโส นตฺถิ ฯ ภิกฺขุ ปิทหิตฺวา อุทกํ ตาเปติ ฯ ยาว ปริกฺขยา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปเนตฺถ ฉาริกา ปตติ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ ทีฆสณฺฑาเสน ถาลกํ คเหตฺวา เตลํ ปจนฺตสฺส ฉาริกา ปตติ ฯ หตฺเถน อมุญฺจนฺเตเนว ปจิตฺวา โอตาเรตฺวา ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ สเจ องฺคาราปิ ทารูนิ วา ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตานิ มูลปฏิคฺคหณเมว วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขุ อุจฺฉุํ ขาทติ ฯ สามเณโร มยฺหํปิ เทถาติ วทติ ฯ อิโต ฉินฺทิตฺวา คณฺหาติ วุตฺโต คณฺหาติ ฯ อวเสเสสุ ปน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ คุฬปิณฺฑกํ ขาทนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ วุตฺโตกาสโต ฉินฺทิตฺวา คหิตาวเสสํ หิ อชหิตปฏิคฺคหณเมว โหติ ฯ ภิกฺขุ คุฬํ ภาเชนฺโต ปฏิคฺคเหตฺวา โกฏฺฐาเส กโรติ ฯ ภิกฺขูปิ สามเณราปิ อาคนฺตฺวา เอกคหเณเนว เอกเมกํ โกฏฺฐาสํ คณฺหนฺติ ฯ คหิตาวเสสํ ปฏิคฺคหิตกเมว โหติ ฯ สเจ โลลสามเณโร คณฺหิตฺวา คณฺหิตฺวา ปุน ฐเปติ ตสฺส คหิตาวเสสํ อปฏิคฺคหิตกํ โหติ ฯ ภิกฺขุ ธูมวฏฺฏึ ปฏิคฺคเหตฺวา ธูมํ ปิวติ ฯ มุขํ จ กณฺโฐ จ มโนสิลาย ลิตฺโต วิย โหติ ฯ ยาวกาลิกํ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ ยาวกาลิเกน ยาวชีวิกสํสคฺคโทโส นตฺถิ ฯ ปตฺตํ วา รชนํ วา ปจนฺตสฺส กณฺณนาสมุขจฺฉิทฺเทหิ ธูโม ปวิสติ พฺยาธิปจฺจยา ปุปฺผํ วา ผลํ วา อุปสึฆติ ฯ อพฺโพหาริกตฺตา วฏฺฏติ ฯ ภุตฺตุตฺตาโร ตาลุํ อาหจฺจ อนฺโตเยว ปวิสติ ฯ อวิสยตฺตา วฏฺฏติ ฯ มุขปวิฏฺฐํ ปุน อชฺโฌหรโต วิกาเล อาปตฺติ ฯ ทนฺตนฺตเร ลคฺคสฺส อามิสสฺส รโส ปวิสติ อาปตฺติเยว ฯ สเจ สุขุมํ อามิสํ โหติ รโส น ปญฺญายติ อพฺโพหาริกปกฺขํ ภชติ ฯ อุปกฏฺเฐ กาเล นิรุทกฏฺฐาเน ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา กกฺกาเรตฺวา เทฺว ตโย เขฬปิณฺเฑ ปาเตตฺวา อุทกฏฺฐานํ คนฺตฺวา มุขํ วิกฺขาเลตพฺพํ ฯ ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตสิงฺคเวราทีนํ องฺกุรา นิกฺขมนฺติ ฯ ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ โลเณ อสติ สมุทฺโททเกน โลณกิจฺจํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตํ โลโณทกํ โลณํ โหติ โลณํ วา อุทกํ โหติ ฯ อุจฺฉุรโส ผาณิตํ โหติ ผาณิตํ วา รโส โหติ ฯ มูลปฏิคฺคหณเมว วฏฺฏติ ฯ หิมกรกา อุทกคติกาเอว ฯ ปาริหาริเกน กตกฏฺฐินา อุทกํ ปสาเทนฺติ ตํ อพฺโพหาริกํ อามิเสน สทฺธึ วฏฺฏติ ฯ อามิสคติเกหิ กปิฏฺฐผลาทีหิ ปสาทิตํ ปุเรภตฺตเมว วฏฺฏติ ฯ โปกฺขรณีอาทีสุ อุทกํ พหลํ โหติ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน มุเข จ หตฺเถ จ ลคฺคติ น วฏฺฏติ ฯ ตํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ เขตฺเตสุ กสิตฏฺฐาเน พหลํ อุทกํ โหติ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ สเจ สนฺทิตฺวา กนฺทราทีนิ ปวิสิตฺวา นทึ ปูเรติ วฏฺฏติ ฯ กกุธโสพฺภาทโย โหนฺติ รุกฺขโต ปติเตหิ ปุปฺเผหิ สญฺฉนฺโนทกา ฯ สเจ ปุปฺผรโส น ปญฺญายติ ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ ปริตฺตํ อุทกํ โหติ รโส ปญฺญายติ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ ปพฺพตกนฺทราทีสุ กาฬวณฺณปณฺณจฺฉนฺนอุทเกปิ เอเสว นโย ฯ ปานียฆเฏ สเรณุกานิ วา สวณฺฏกฺขีรานิ วา ปุปฺผานิ ปกฺขิตฺตานิ โหนฺติ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ ปุปฺผานิ วา ปฏิคฺคเหตฺวา ปกฺขิปิตพฺพานิ ฯ ปาฏลิกมลฺลิกา ปกฺขิตฺตา โหนฺติ วาสมตฺตํ ติฏฺฐติ ฯ ตํ อพฺโพหาริกํ ทุติยทิวเสปิ อามิเสน สทฺธึ วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขุนา ฐปิตปุปฺผวาสิตกปานียโต สามเณโร ปานียํ คเหตฺวา ปีตาวเสสํ ตตฺเถว อากีรติ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ ปทุมสราทีสุ อุทกํ สนฺถริตฺวา ฐิตํ ปุปฺผเรณุํ ฆเฏน วิกฺขมฺเภตฺวา อุทกํ คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ กปฺปิยํ กาเรตฺวา ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตํ ทนฺตกฏฺฐํ โหติ ฯ สเจ ตสฺส รสํ ปิวิตุกาโม มูลปฏิคฺคหณเมว วฏฺฏติ ฯ อปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ อชานนฺตสฺส รเส ปวิฏฺเฐปิ อาปตฺติเยว ฯ อจิตฺตกํ หิ อิทํ สิกฺขาปทํ ฯ มหาภูเตสุ กึ วฏฺฏติ กึ น วฏฺฏตีติ ฯ ขีรนฺตาว วฏฺฏติ กปฺปิยมํสขีรํ วา อกปฺปิยมํสขีรํ วา โหตุ ปิวนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ อสฺสุ เขโฬ สิงฺฆาณิกา มุตฺตํ กรีสํ เสมฺหํ ทนฺตมลํ อกฺขิคูถโก กณฺณคูถโก สรีเร อุฏฺฐิตโลณนฺติ อิทํ สพฺพํ วฏฺฏติ ฯ ยมฺปเนตฺถ ฐานโต จวิตฺวา ปตฺเต วา หตฺเถ วา ปตติ ตํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ องฺคลคฺคํ ปฏิคฺคหิตกเมว ฯ อุณฺหปายาสํ ภุญฺชนฺตสฺส เสโท องฺคุลีอนุสาเรน เอกาพทฺโธ หุตฺวา ปายาเส สนฺติฏฺฐติ ฯ ปิณฺฑาย วา จรนฺตสฺส หตฺถโต ปตฺตสฺส มุขวฏฺฏึ คโต ปตฺตตลํ โอโรหติ ฯ เอตฺถ ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ ฌามกมหาภูเต อิทํ นาม น วฏฺฏตีติ นตฺถิ ฯ ทุชฺฌาปิตํ ปน น วฏฺฏติ ฯ สุชฺฌาปิตํ ปน มนุสฺสฏฺฐึปิ จุณฺณํ กตฺวา เลเห อุปเนตุํ วฏฺฏติ ฯ จตฺตาริ มหาวิกฏานิ อสติ กปฺปิยการเก สามํปิ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ เอตฺถ จ ทุพฺพโจปิ อสมตฺโถปิ กปฺปิยการโก อสนฺตปกฺเขเยว ติฏฺฐติ ฯ ฉาริกาย อสติ สุกฺขทารุํ ฌาเปตฺวา ฉาริกา คเหตพฺพา ฯ สุกฺขทารุมฺหิ อสติ อลฺลทารุํ รุกฺขโต ฉินฺทิตฺวาปิ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ อิทํ ปน จตุพฺพิธํปิ มหาวิกฏํ กาโลทฺทิสฺสํ นาม สปฺปทฏฺฐกฺขเณเยว วฏฺฏติ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ

เล่มที่ ๒ มหาวิภังค์ ภาค ๒๑๘๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “เรื่องภิกษุรูปหนึ่ง พระบัญญัติ”