{๕๘๒} เตน สมเยนาติ รูปิยสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ ปฏิวึโสติ โกฏฺฐาโส ฯ {๕๘๓-๕๘๔} ชาตรูปรชตนฺติ เอตฺถ ชาตรูปนฺติ สุวณฺณสฺส นามํ ฯ ตํ ปน ยสฺมา ตถาคตสฺส วณฺณสทิสํ โหติ ตสฺมา สตฺถุวณฺโณ วุจฺจตีติ ปทภาชเน วุตฺตํ ฯ ตสฺสตฺโถ โย สตฺถุ วณฺโณ โลหวิเสโส อิทํ ชาตรูปํ นามาติ ฯ รชตํ ปน สงฺโข สิลา ปวาฬํ รชตํ ชาตรูปนฺติ อาทีสุ รูปิยํ วุตฺตํ ฯ อิธ ปน ยงฺกิญฺจิ โวหารคามนียํ กหาปณาทิ อธิปฺเปตํ ฯ เตเนวสฺส ปทภาชเน กหาปโณ โลหมาสโกติ อาทิ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ กหาปโณติ โสวณฺณมโย วา รูปิยมโย วา ปากติโก วา ฯ โลหมาสโกติ ตมฺพโลหาทีหิ กตมาสโก ฯ ทารุมาสโกติ สารทารุนา วา เวฬุเปสิกาย วา อนฺตมโส ตาลปณฺเณนปิ รูปํ ฉินฺทิตฺวา กตมาสโก ฯ ชตุมาสโกติ ลาขาย วา นิยาเสน วา รูปํ สมุฏฺฐาเปตฺวา กตมาสโก ฯ เย โวหารํ คจฺฉนฺตีติ อิมินา ปน ปเทน โย โย ยตฺถ ยตฺถ ชนปเท ยทา ยทา โวหารํ คจฺฉติ อนฺตมโส อฏฺฐิมโยปิ จมฺมมโยปิ รุกฺขผลพีชมโยปิ สมุฏฺฐาปิตรูโปปิ อสมุฏฺฐาปิตรูโปปิ สพฺโพ สงฺคหิโต ฯ อิจฺเจตํ สพฺพํปิ รชตํ ชาตรูปํ ชาตรูปมาสโก วุตฺตปฺปเภโท สพฺโพปิ รชตมาสโกติ จตุพฺพิธํ นิสฺสคฺคิยวตฺถุ โหติ ฯ มุตฺตา มณิ เวฬุริโย สงฺโข สิลา ปวาฬํ โลหิตโก มสารคลฺลํ สตฺตธญฺญานิ ทาสี ทาสา เขตฺตวตฺถุปุปฺผารามผลารามาทโยติ อิทํ ทุกฺกฏวตฺถุ ฯ สุตฺตํ ผาโล ปฏโก กปฺปาโส อเนกปฺปการํ อปรณฺณํ สปฺปินวนีตเตลมธุผาณิตาทิเภสชฺชญฺจ อิทํ กปฺปิยวตฺถุ ฯ ตตฺถ นิสฺสคฺคิยวตฺถุํ อตฺตโน วา สงฺฆคณปุคฺคลเจติยาทีนํ วา อตฺถาย สมฺปฏิจฺฉิตุํ น วฏฺฏติ ฯ อตฺตโน อตฺถาย สมฺปฏิจฺฉโต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ โหติ ฯ เสสานํ อตฺถาย ทุกฺกฏํ ฯ ทุกฺกฏวตฺถุํ สพฺเพสํปิ อตฺถาย สมฺปฏิจฺฉโต ทุกฺกฏเมว กปฺปิยวตฺถุมฺหิ อนาปตฺติ ฯ สพฺพมฺปิ นิกฺขิปนตฺถาย ภณฺฑาคาริกสีเสน สมฺปฏิจฺฉโต อุปริ รตนสิกฺขาปเท อาคตวเสน ปาจิตฺติยํ ฯ อุคฺคณฺเหยฺยาติ คณฺเหยฺย ฯ ยสฺมา ปน ปฏิคฺคณฺหนฺโต อาปตฺตึ อาปชฺชติ เตนสฺส ปทภาชเน สยํ คณฺหาติ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยนฺติ วุตฺตํ ฯ เอส นโย เสสปเทสุปิ ฯ ตตฺถ ชาตรูปรชตภณฺเฑสุ กหาปณมาสเกสุ จ เอกํ คณฺหโต วา คณฺหาปยโต วา เอกา อาปตฺติ ฯ สหสฺสญฺเจปิ เอกโต คณฺหาติ คณฺหาเปติ วตฺถุคณนาย อาปตฺติโย ฯ มหาปจฺจริยํ ปน กุรุนฺทิยญฺจ สิถิลพนฺธาย ถวิกาย สิถิลปูริเต วา ภาชเน รูปคณนาย อาปตฺติ ฯ ฆนพนฺเธ ปน ฆนปูริเต วา เอกาว อาปตฺตีติ วุตฺตํ ฯ อุปนิกฺขิตฺตสาทิยเน ปน อิทํ อยฺยสฺส โหตูติ วุตฺเต สเจปิ จิตฺเตน สาทิยติ คณฺหิตุกาโม โหติ กาเยน วา วาจาย วา นยิทํ กปฺปตีติ ปฏิกฺขิปติ อนาปตฺติ ฯ กายวาจาหิ วา อปฏิกฺขิปิตฺวาปิ สุทฺธจิตฺโต หุตฺวา นยิทํ อมฺหากํ กปฺปตีติ น สาทิยติ อนาปตฺติเยว ฯ ตีสุ ทฺวาเรสุ หิ เยนเกนจิ ปฏิกฺขิตฺตํ ปฏิกฺขิตฺตเมว โหติ ฯ สเจ ปน กายวาจาหิ อปฏิกฺขิปิตฺวา จิตฺเตน อธิวาเสติ กายวาจาหิ กตฺตพฺพสฺส ปฏิกฺเขปสฺส อกรณโต อกิริยสมุฏฺฐานํ กายทฺวาเร วจีทฺวาเร จ อาปตฺตึ อาปชฺชติ ฯ มโนทฺวาเร ปน อาปตฺติ นาม นตฺถิ ฯ เอโก สตํ วา สหสฺสํ วา ปาทมูเล ฐเปติ ตุยฺหิทํ โหตูติ ฯ ภิกฺขุ นยิทํ กปฺปตีติ ปฏิกฺขิปติ ฯ อุปาสโก ปริจฺจตฺตํ มยา ตุมฺหากนฺติ คโต ฯ อญฺโญ ตตฺถ อาคนฺตฺวา ปุจฺฉติ กึ ภนฺเต อิทนฺติ ฯ ยํ เตน จ อตฺตนา จ วุตฺตํ ตํ อาจิกฺขิตพฺพํ ฯ โส เจ วทติ โคปยิสฺสามิ ภนฺเต คุตฺตฏฺฐานํ ทสฺเสถาติ สตฺตภูมิกํปิ ปาสาทํ อภิรุหิตฺวา อิทํ คุตฺตฏฺฐานนฺติ อาจิกฺขิตพฺพํ ฯ อิธ นิกฺขิปาหีติ น วตฺตพฺพํ ฯ เอตฺตาวตา กปฺปิยญฺจ อกปฺปิยญฺจ นิสฺสาย ฐิตํ โหติ ฯ ทฺวารํ ปิทหิตฺวา รกฺขนฺเตน วสิตพฺพํ ฯ สเจ กิญฺจิ วิกฺกายิกภณฺฑํ ปตฺตํ วา จีวรํ วา อาคจฺฉติ อิทํ คณฺหิสฺสถ ภนฺเตติ วุตฺเต อุปาสก อตฺถิ อมฺหากํ อิมินา อตฺโถ วตฺถุ จ เอวรูปนฺนาม สํวิชฺชติ กปฺปิยการโก นตฺถีติ วตฺตพฺพํ ฯ สเจ โส วทติ อหํ กปฺปิยการโก ภวิสฺสามิ ทฺวารํ วิวริตฺวา เทถาติ ทฺวารํ วิวริตฺวา อิมสฺมึ โอกาเส ฐปิตนฺติ วตฺตพฺพํ ฯ อิทํ คณฺหาติ จ น วตฺตพฺพํ ฯ เอวํปิ กปฺปิยญฺจ อกปฺปิยญฺจ นิสฺสาย ฐิตเมว โหติ ฯ โส เจ ตํ คเหตฺวา ตสฺส กปฺปิยภณฺฑํ เทติ วฏฺฏติ ฯ สเจ อธิกํ คณฺหาติ น มยํ ตว ภณฺฑํ คณฺหาม นิกฺขิปาหีติ วตฺตพฺโพ ฯ