{๔๙} ปญฺจมสิกฺขาปเท ฯ มุฏฺฐสฺสตี อสมฺปชานาติ ปุพฺพภาเค สติสมฺปชญฺญสฺส อกรณวเสเนตํ วุตฺตํ ฯ ภวงฺโคติณฺณกาเล ปน กุโต สติสมฺปชญฺญํ ฯ วิกุชฺชมานาติ วิปฺปลปมานา ฯ กากจฺฉมานาติ นาสาย กากสทฺทํ วิย นิรตฺถกสทฺทํ มุญฺจมานา ฯ อุปาสกาติ ปฐมตรํ อุฏฺฐิตอุปาสกา ฯ {๕๐} เอตทโวจุนฺติ ภควตา อาวุโส ราหุล สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตนฺติ ภิกฺขู สิกฺขาปทคารเวเนว เอตทโวจุํ ฯ ปกติยา ปน เต ภควติ จ คารเวน อายสฺมโต จ ราหุลสฺส สิกฺขากามตาย ตสฺสายสฺมโต วสนฏฺฐานํ อาคตสฺส จูฬมญฺจกํ วา อปสฺเสนํ วา ยงฺกิญฺจิ อตฺถิ ตํ ปญฺญาเปตฺวา จีวรํ วา อุตฺตราสงฺคํ วา อุสฺสีสกรณตฺถาย เทนฺติ ฯ ตตฺรีทํ ตสฺส อายสฺมโต สิกฺขากามตาย ฯ ภิกฺขู กิร ตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวาน มุฏฺฐิสมฺมชฺชนิญฺจ กจวรฉฑฺฑนิกญฺจ พหิ ขิปนฺติ ฯ อถญฺเญหิ อาวุโส เกนิทํ ปาติตนฺติ วุตฺเต อญฺเญ เอวํ วทนฺติ ภนฺเต ราหุโล อิมสฺมึ ปเทเส สญฺจริ เตน นุโข ปาติตนฺติ ฯ โส ปนายสฺมา น มยฺหํ ภนฺเต อิทํ กมฺมนฺติ เอกทิวสํปิ อวตฺวา ตํ ปฏิสาเมตฺวา ภิกฺขู ขมาเปตฺวาว คจฺฉติ ฯ วจฺจกุฏิยํ เสยฺยํ กปฺเปสีติ ตํเยว สิกฺขากามตํ อนุพฺรูหนฺโต ธมฺมเสนาปติมหาโมคฺคลฺลานอานนฺทตฺ- เถราทีนํ สนฺติกํ อคนฺตฺวา ภควโต วลญฺชนกวจฺจกุฏิยา เสยฺยํ กปฺเปสิ ฯ สา กิร กุฏี กวาฏพทฺธา คนฺธปริภณฺฑกตา สโมสริตปุปฺผทามา เจติยฏฺฐานมิว ติฏฺฐติ อปริโภคา อญฺเญสํ ฯ {๕๑} อุตฺตรึ ทฺวิรตฺตติรตฺตนฺติ ภควา สามเณรานํ สงฺคหกรณตฺถาย ติรตฺตํ ปริหารํ อทาสิ ฯ น หิ ยุตฺตํ กุลทารเก ปพฺพาเชตฺวา นานุคฺคเหตุนฺติ ฯ สหเสยฺยนฺติ เอกโต เสยฺยํ ฯ เสยฺยาติ กายปฺปสารณสงฺขาตํ สยนํปิ วุจฺจติ ยสฺมึ เสนาสเน สยนฺติ ตํปิ ฯ ตตฺถ เสนาสนํ ตาว ทสฺเสตุํ เสยฺยา นาม สพฺพจฺฉนฺนาติ อาทิ วุตฺตํ ฯ กายปฺปสารณํ ทสฺเสตุํ อนุปสมฺปนฺเน นิปนฺเน ภิกฺขุ นิปชฺชตีติ อาทิ วุตฺตํ ฯ ตสฺมา อยเมตฺถ อตฺโถ เสนาสนสงฺขาตเสยฺยํ ปวิสิตฺวา กายปฺปสารณสงฺขาตํ เสยฺยํ กปฺเปยฺย วิทเหยฺย สํปาเทยฺยาติ ฯ สพฺพจฺฉนฺนาติ อาทินา ปน ตสฺสา เสนาสนสงฺขาตาย เสยฺยาย ลกฺขณํ วุตฺตํ ฯ ตสฺมา ยํ เสนาสนํ อุปริ ปญฺจหิ ฉทเนหิ อญฺเญน วา เกนจิ สพฺพเมว ปฏิจฺฉนฺนํ อยํ สพฺพจฺฉนฺนา นาม เสยฺยา ฯ อฏฺฐกถาสุ ปน ปากฏโวหารํ คเหตฺวา วาจุคฺคตวเสน สพฺพจฺฉนฺนา นาม ปญฺจหิ ฉทเนหิ ฉนฺนาติ วุตฺตํ ฯ กิญฺจาปิ วุตฺตํ อถโข ทุสฺสกุฏิยํ วสนฺตสฺสาปิ น สกฺกา อนาปตฺติ กาตุํ ตสฺมา ยงฺกิญฺจิ ปฏิจฺฉาทนสมตฺถํ อิธ ฉทนญฺจ ปริจฺฉทนญฺจ เวทิตพฺพํ ฯ ปญฺจวิธจฺฉทเนเยว หิ คยฺหมาเน ปทรจฺฉนฺเนปิ สหเสยฺยา น ภเวยฺย ฯ ยํ ปน เสนาสนํ ภูมิโต ปฏฺฐาย ยาว ฉทนํ อาหจฺจ ปากาเรน วา อญฺเญน วา เกนจิ อนฺตมโส วตฺเถนปิ ปริกฺขิตฺตํ อยํ สพฺพปริจฺฉนฺนา นาม เสยฺยา เวทิตพฺพา ฯ ฉทนํ อนาหจฺจ สพฺพนฺติเมน ปริยาเยน ทิยฑฺฒหตฺถุพฺเพเธน ปาการาทินา ปริกฺขิตฺตาปิ สพฺพปริจฺฉนฺนาเยวาติ กุรุนฺทฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ฯ ยสฺมา ปน อุปริ พหุตรํ ฐานํ ฉนฺนํ อปฺปํ อจฺฉนฺนํ สมนฺตโต วา พหุตรํ ปริกฺขิตฺตํ อปฺปํ อปริกฺขิตฺตํ อยํ เยภุยฺเยน ฉนฺนา เยภุยฺเยน ปริจฺฉนฺนา นาม ฯ อิมินา หิ ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจปิ สตฺตภูมิโก ปาสาโท เอกูปจาโร โหติ สตคพฺภํ วา จตุสฺสาลํ ๑- เอกา