imaṃ gāthamabhāsi. Tattha paṭhamagāthā dhammapade saṅgahaṃ āruḷhā dutiyā suttanipāte vatthu pana vinayeti. Atha bhagavā dhammaṃ desentoyeva tassā devatāya vasanaṭṭhānaṃ āvajjento paṭirūpaṃ ṭhānaṃ disvā gaccha devate amukasmiṃ okāse rukkho vivitto tasmiṃ upagacchāti āha. So kira rukkho na āḷavīraṭṭhe jetavanassa antoparikkhepe yassa devaputtassa pariggaho ahosi so cuto tasmā vivittoti vutto. Tato paṭṭhāya ca pana sā devatā sammāsambuddhato laddhaparihārā buddhūpaṭṭhāyikā ahosi. Yadā devatāsamāgamo hoti mahesakkhadevatāsu āgacchantīsu aññā appesakkhā devatā yāva mahāsamuddacakkavāḷapabbatā tāva paṭikkamanti. Ayaṃ pana attano vasanaṭṭhāne nisīditvāva dhammaṃ suṇāti. Yaṃpi paṭhamayāme bhikkhū pañhaṃ pucchanti majjhimayāme devatā taṃ sabbaṃ tattheva nisīditvā suṇāti. Cattāro mahārājānopi bhagavato upaṭṭhānaṃ āgantvā gacchantā taṃ devataṃ disvāva gacchanti. {90} Bhūtagāmapātabyatāyāti ettha bhavanti āhuvanti cāti bhūtā. Jāyanti vaḍḍhanti jātā vaḍḍhitā vāti attho. Gāmoti rāsi. Bhūtānaṃ gāmoti bhūtagāmo. Bhūtāeva vā gāmo bhūtagāmo. Patiṭṭhitaharatatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacanaṃ. Pātabyassa bhāvo pātabyatā. Chedanabhedanādīhi yathāruciṃ paribhuñjitabbatāti attho. Tassa bhūtagāmapātabyatāya. Nimittatthe bhummavacanaṃ.
Bhūtagāmapātabyatāhetu bhūtagāmassa chedanādipaccayā pācittiyanti attho. {91} Idāni taṃ bhūtagāmaṃ vibhajitvā dassento bhūtagāmo nāma pañca vījajātānīti ādimāha. Tattha bhūtagāmo nāmāti bhūtagāmaṃ uddharitvā yasmiṃ sati bhūtagāmo hoti taṃ dassetuṃ pañca bījajātānīti ādimāhāti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Evaṃ santepi yāni vā panaññānipi atthi mūle jāyantīti ādīni na samenti. Na hi mūlabījādīni mūlādīsu jāyanti mūlādīsu jāyamānāni pana tāni bījāni tasmā evamettha vaṇṇanā veditabbā. Bhūtagāmo nāmāti vibhajitabbapadaṃ. Pañcāti tassa vibhāgaparicchedo. Bījajātānīti paricchinnadhammanidassanaṃ. Tassattho bījehi jātānīti bījajātāni. Rukkhādīnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Aparo nayo. Bījāni ca tāni jātāni ca pasutāni nibbattapaṇṇamūlānīti bījajātāni. Etena allavālikādīsu ṭhapitānaṃ nibbattapaṇṇamūlānaṃ siṅgaverādīnaṃ saṅgaho kato hoti. Idāni yehi bījehi jātattā rukkhādīni bījajātānīti vuttāni tāni dassento mūlabījanti ādimāha. Tesaṃ uddeso pākaṭoeva. Niddese yāni vā panaññānipi atthi mūle jāyanti mūle sañjāyantīti ettha bījato nibbattanabījaṃ dassitaṃ. Tasmā evamettha attho daṭṭhabbo yāni vā panaññānipi atthi āluvakaserukamaluppalapuṇḍarīkakuvalayakaṇḍapāṭalīmūlādibhede mūle gacchavallīrukkhādīni jāyanti sañjāyanti tāni yamhi mūle jāyanti ceva sañjāyanti ca tañca pāliyaṃ vuttaṃ haliddādi Sabbaṃpi etaṃ mūlabījaṃ nāmaṃ 1-. Esa nayo khandhabījādīsu. Ye vā pana bījesu panettha ambāṭakaindasālanuhipālibhaddakaṇṇikārādīni khandhabījāni ambilavallī caturassavallī kaṇaverādīni phalubījāni makacisumanajayasumanādīni aggabījāni ambajambūpanasaṭṭhiādīni bījabījānīti daṭṭhabbāni. {92} Idāni yaṃ vuttaṃ bhūtagāmapātabyatāya pācittiyanti tattha saññāvasena āpattānāpattibhedaṃ pātabyatābhedañca dassento bīje bījasaññīti ādimāha. Tattha yathā sālīnañceva odanaṃ bhuñjatīti ādīsu sālītaṇḍulānaṃ odano sālīnaṃ odanoti vuccati evaṃ bījato sambhūto bhūtagāmo bījanti vuttoti veditabbo. Yaṃ pana bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭiviratoti ādīsu vuttaṃ bhūtagāmaparimocanaṃ katvā ṭhapitabījaṃ taṃ dukkaṭavatthu. Athavā yadetaṃ bhūtagāmo nāmāti sikkhāpadavibhaṅgassa ādipadaṃ tena saddhiṃ yojetvā yaṃ bījaṃ bhūtagāmo nāma hoti tasmiṃ bīje bījasaññī satthakādīni gahetvā sayaṃ vā chindati aññena vā chedāpeti pāsāṇādīni gahetvā sayaṃ vā bhindati aññena vā bhedāpeti aggiṃ upasaṃharitvā sayaṃ vā pacati aññena vā pacāpeti āpatti pācittiyassāti evamettha attho veditabbo. Yathārutaṃ pana gahetvā bhūtagāmavinimuttassa bījassa chindanādibhedāya pātabyatāya pācittiyaṃ na vattabbaṃ.