ก็สังขารที่เป็นไปในภูมิที่ ๔ ย่อมไม่เป็นอารมณ์ของทิฏฐิหรืออกุศลอย่างอื่น เพราะมากด้วยเดช เหมือนก้อนเหล็กที่ร้อนอยู่ทั้งวัน ไม่เป็นอารมณ์ของฝูงแมลงวัน เพราะเป็นของร้อนมากฉะนั้น.

พึงทราบความแม้ในคำว่า กญฺจิ สงฺขารํ สุขโต เป็นต้น โดยนัยนี้.

คำว่า สุขโต อุปคฺจเฉยฺย นี้ ตรัสหมายถึงการยึดถือโดยความเป็นสุข ด้วยอำนาจอัตตทิฏฐิอย่างนี้ว่า ตนมีสุขโดยส่วนเดียว ไม่มีโรคจนกว่าจะตายไป. ๑- ด้วยว่า พระอริยสาวกถูกความเร่าร้อนครอบงำแล้วย่อมเข้าไปยึดถือสังขารบางอย่างไว้โดยความเป็นสุข เพื่อระงับความเร่าร้อนโดยจิตปราศจากทิฏฐิ เหมือนเสกขพราหมณ์ผู้สะดุ้งกลัวช้างตกมัน ก็ยึดอุจจาระไว้ฉะนั้น. ____________________________ ๑- ที. สี. เล่ม ๙/ ข้อ ๔๖ ม. อุ. เล่ม ๑๔/ข้อ ๓๐ ม. อุ. เล่ม ๑๔/ข้อ ๓๔

ในอัตตวาระ พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ตรัสว่า สงฺขารํ แต่ตรัสว่า กญฺจิ ธมฺมํ เพื่อทรงรวมเอาบัญญัติมีกสิณเป็นต้น. แต่แม้ในที่นี้ พึงทราบกำหนดสำหรับพระอริยสาวกด้วยอำนาจสังขารที่เป็นไปในภูมิทั้ง ๔. สำหรับปุถุชนด้วยอำนาจสังขารที่เป็นไปในภูมิทั้ง ๓.