ความเว้นบุคคลผู้เกียจคร้าน ๑

ความเสพบุคคลผู้เริ่มทำความเพียร ๑

ความเป็นผู้มีใจน้อมไปในวิริยสัมโพชฌงค์นั้น ๑.

บรรดาธรรม ๑๑ ประการนั้น วิริยสัมโพชฌงค์ย่อมเกิดขึ้นแม้แก่ผู้พิจารณาอบายอย่างนี้ว่า ใครๆ ไม่อาจยังวิจยสัมโพชฌงค์ให้เกิดขึ้นแม้ในเวลาเสวยทุกข์ใหญ่ จำเดิมแต่ต้องถูกลงโทษด้วยเครื่องจองจำครบ ๕ อย่างในนรก แม้ในเวลาถูกเขาจับก้วยแห อวนและไซเป็นต้นในกำเนิดสัตว์เดียรัจฉาน. อนึ่ง แม้ในเวลาลากเกวียนเป็นต้นของสัตว์ที่ถูกแทงด้วยเครื่องประหารมีปฏักและคันธนูเป็นต้น แม้ในเวลากระสับกระส่ายด้วยความหิวและความระหายตลอดพันๆ ปีบ้าง พุทธันดรหนึ่งบ้างในเปรตวิสัย แม้ในเวลาเสวยทุกข์อันเกิดจากลมและแดดเป็นต้นด้วยทั้งอัตภาพสักแต่หนังหุ้มกระดูกสูงประมาณ ๖๐ ศอกในพวกเปรตกาลกัญชิกาสูร,