๓. โคตมกเจติยสุตฺตวณฺณนา

[๑๒๖] ตติเย โคตมเก เจติเยติ โคตมกยกฺขสฺส ภวเน. ตถาคโต หิ ปฐมโพธิยํ วีสติ วสฺสานิ กทาจิ จาปาเล เจติเย, กทาจิ สารนฺทเท ๑- กทาจิ พหุปุตฺเต, กทาจิ สตฺตมฺเพติ ๒- เอวํ เยภุยฺเยน เทวาลเยสุเยว ๓- วิหาสิ. อิมสฺมึ ปน กาเล เวสาลึ อุปนิสฺสาย โคตมกสฺส ยกฺขสฺส ภวนฏฺฐาเน ๔- วิหาสิ. เตน วุตฺตํ "โคตมเก เจติเย"ติ. เอตทโวจาติ เอตํ "อภิญฺญายาหนฺ"ติอาทิกํ สุตฺตนฺตํ อโวจ.

อิทญฺจ ปน ภควาตา สุตฺตํ อตฺถุปฺปตฺติยํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. กตรํ ๕- อตฺถุปฺปตฺติยนฺติ? มูลปริยายอตฺถุปฺปตฺติยํ. ๖- สมฺพหุลา กิร พฺราหฺมณปพฺพชิตา อตฺตนา อุคฺคหิตพุทฺธวจนํ นิสฺสาย ชานนมทํ อุปฺปาเทตฺวา ธมฺมสฺสวนคฺคํ น คจฺฉนฺติ "สมฺมาสมฺพุทฺโธ กเถนฺโต อเมฺหหิ ญาตเมว กเถสฺสติ, โน อญฺญาตนฺ"ติ. ภิกฺขู ตถาคตสฺส อาโรเจสุํ. สตฺถา เต ภิกฺขู ปกฺโกสาเปตฺวา มุขปฏิญฺญํ คเหตฺวา มูลปริยายํ เทเสสิ. เต ภิกฺขู เทสนาย เนว อาคตฏฺฐานํ น คตฏฺฐานํ อทฺทสํสุ. อปสฺสนฺตา "สมฺมาสมฺพุทฺโธ `มยฺหํ กถา นิยฺยาตี'ติ มุขสมฺปตฺตเมว กเถตี"ติ จินฺตยึสุ. สตฺถา เตสํ มนํ ชานิตฺวา อิมํ สุตฺตนฺตํ อารภิ.

ตตฺถ อภิญฺญายาติ "อิเม ปญฺจกฺขนฺธา ทฺวาทสายตนานิ อฏฺฐารส ธาตุโย พาวีสตินฺทฺริยานิ จตฺตาริ สจฺจานิ นว เหตู สตฺต ผสฺสา สตฺต เวทนา สตฺต