๑๕. ปญฺจมวคฺค

มหาปชาปติโคตมีเถรีวตฺถุ

[๒๓๕] เถริปาลิยํ ๑- ปฐเม ยทิทํ มหาปชาปติโคตมีติ มหาปชาปตี โคตมี เถรี รตฺตญฺญูนํ อคฺคาติ ทสฺเสติ.

ตสฺสา ปญฺหากมฺเม อยมนุปุพฺพิกถา:- อยํ กิร ปทุมุตฺตรพุทฺธกาเล หํสวติยํ กุลเคเห ปฏิสนฺธึ คณฺหิตฺวา อปเรน สมเยน สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุณนฺตี สตฺถารํ เอกํ ภิกฺขุนึ รตฺตญฺญูนํ อคฺคฏฺฐาเน ฐเปนฺตํ ทิสฺวา อธิการกมฺมํ กตฺวา ตํ ฐานนฺตรํ ปฏฺเฐสิ. สา ยาวชีวํ ทานํ ทตฺวา สีลํ รกฺขิตฺวา ตโต จุตา เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา ปุน เอกสฺมึ พุทฺธนฺตเร เทวโลกโต จวิตฺวา พาราณสิยํ ปญฺจนฺนํ ทาสิสตานํ เชฏฺฐกทาสี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อถ วสฺสูปนายิกสมเย ปญฺจสตปจฺเจกพุทฺธา ๒- นนฺทมูลกปพฺภารโต อิสิปตเน โอตริตฺวา นคเร ปิณฺฑาย จริตฺวา อิสิปตนเมว คนฺตฺวา "วสฺสูปนายิกกุฏิยา อตฺถาย หตฺถกมฺมํ ยาจิสฺสามา"ติ จินฺเตสุํ. กสฺมา? วสฺสกาเล ๓- อุปคจฺฉนฺเตน หิ นาลกปฏิปทํ ปฏิปนฺเนนปิ ปญฺจฉทนานํ อญฺญตเรน ฉทเนเนว ฉนฺเน นิพทฺธเสนาสเน ๔- อุปคนฺตพฺพํ. วุตฺตเญฺหตํ "น ภิกฺขเว อเสนาสนิเกน วสฺสํ อุปคนฺตพฺพํ, โย อุปคจฺเฉยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา"ติ. ๕- ตสฺมา วสฺสกาเล อุปกฺกฏฺเฐ สเจ เสนาสนํ ลภติ, อิจฺเจตํ กุสลํ. โน เจ ลภติ, หตฺถกมฺมํ ปริเยสิตฺวาปิ กาตพฺพํ. หตฺถกมฺมํ อลภนฺเตน สามํปิ กาตพฺพํ, น เตฺวว อเสนาสนิเกน วสฺสํ อุปคนฺตพฺพํ. อยมนุธมฺมตา. ตสฺมา เต ปจฺเจกพุทฺธา "หตฺถกมฺมํ ยาจิสฺสามา"ติ จีวรํ ปารุปิตฺวา สายณฺหสมเย นครํ ปวิสิตฺวา เสฏฺฐิสฺส ฆรทฺวาเร อฏฺฐํสุ. เชฏฺฐกทาสี กุฏํ คเหตฺวา อุทกติตฺถํ คจฺฉนฺตี ปจฺเจกพุทฺเธ นครํ ปวิสนฺเต อทฺทส. เสฏฺฐี เตสํ อาคตการณํ สุตฺวา "อมฺหากํ โอกาโส นตฺถิ, คจฺฉนฺตู"ติ อาห.