๑๖. เอกธมฺมปาลิ

๑. ปฐมวคฺควณฺณนา

[๒๙๖] เอกธมฺมปาลิยํ เอกธมฺโมติ เอกสภาโว. เอกนฺตนิพฺพิทายาติ เอกนฺเตน วฏฺเฏ นิพฺพินฺทนตฺถาย อุกฺกณฺฐนตฺถาย. วิราคายาติ วฏฺเฏ วิรชฺชนตฺถาย, ราคาทีนํ วา กิเลสานํ วิรชฺชนาย วิคมาย. นิโรธายาติ ราคาทีนํ นิโรธาย อปฺปวตฺติกรณตฺถาย, วฏฺฏสฺส ๑- วา นิรุชฺฌนตฺถาย. อุปสมายาติ กิเลสวูปสมตฺถาย. ๒- อภิญฺญายาติ อนิจฺจาทิวเสน ลกฺขณตฺตยํ อาโรเปตฺวา อภิชานนตฺถาย. สมฺโพธายาติ จตุนฺนํ สจฺจานํ พุชฺฌนตฺถาย, "โพธิ วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุ ญาณนฺ"ติ ๓- เอวํ วุตฺตสฺส วา จตุมคฺคญาณสฺส ปฏิวิชฺฌนตฺถาย. นิพฺพานายาติ อปจฺจยนิพฺพานสฺส สจฺฉิกรณตฺถาย.

อิติ ภควา อิเมหิ สตฺตหิ ปเทหิ พุทฺธานุสฺสติกมฺมฏฺฐานสฺส วณฺณํ กเถสิ. กสฺมา? มหาชนสฺส อุสฺสาหชนนตฺถํ วิสกณฺฏกวาณิโช วิย อตฺตโน ปณฺฑิตตาย. ๔- วิสกณฺฏกวาณิโช นาม คุฬวาณิโช วุจฺจติ. โส กิร วาณิโช ขณฺฑสกฺกราทีนิ ๕- สกเฏนาทาย ปจฺจนฺตคามํ คนฺตฺวา "วิสกณฺฏกํ คณฺหถ, วิสกณฺฏกํ คณฺหถา"ติ อุคฺโฆเสสิ. ตํ สุตฺวา คามิกา "วิสํ นาม กกฺขลํ ๖- โฆรํ. โย นํ ขาทติ, โส มรติ. กณฺฏกํปิ วิชฺฌิตฺวา มาเรติ, อุโภเปเต กกฺขลา, โก เอตฺถ อานิสํโส"ติ เคหทฺวารานิ ถเกสุํ, ทารเก จ ปลาเปสุํ. ตํ ทิสฺวา วาณิโช "อโวหารกุสลา อิเม คามิกา, หนฺท เน อุปาเยน คณฺหาเปสฺสามี"ติ ๗- "อติมธุรํ คณฺหถ, อติสาธุํ คณฺหถ, คุฬํ ผาณิตํ สกฺกรํ สมคฺฆํ ลพฺภติ, กุฏมาสกกุฏกหาปณาทีหิปิ ๘- ลพฺภตี"ติ อุคฺโฆเสสิ. ตํ สุตฺวา คามิกา หฏฺฐปหฏฺฐา วคฺควคฺคา คนฺตฺวา ตํ ๙- พหุํปิ มูลํ ทตฺวา อคฺคเหสุํ.