๗. จตุมหาราชสุตฺตวณฺณนา

[๓๗] สตฺตเม อมจฺจา ปาริสชฺชาติ ปริจาริกเทวตา. อิมํ โลกํ อนุวิจรนฺตีติ อฏฺฐมีทิวเส กิร สกฺโก เทวราชา จตฺตาโร มหาราชาโน ๑- อาณาเปสิ ๒- "ตาตา อชฺช อฏฺฐมีทิวเส มนุสฺสโลกํ ๓- อนุวิจริตฺวา ปุญฺญานิ กโรนฺตานํ นามโคตฺตํ อุคฺคณฺหิตฺวา อาคจฺฉถา"ติ. เต คนฺตฺวา อตฺตโน ปริจารเก เปเสนฺติ "คจฺฉถ ตาตา มนุสฺสโลกํ อนุวิจริตฺวา ปุญฺญการกานํ นามโคตฺตานิ สุวณฺณปฏฺเฏ ลิขิตฺวา อาเนถา"ติ. เต ตถา กโรนฺติ. เตน วุตฺตํ "อิมํ โลกํ อนุวิจรนฺตี"ติ. กจฺจิ พหูติอาทิ เตสํ อุปปริกฺขาการทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. เอวํ อุปปริกฺขนฺตา หิ เต อนุวิจรนฺติ. ตตฺถ อุโปสถํ อุปวสนฺตีติ มาสสฺส อฏฺฐ วาเร อุโปสถงฺคานิ อธิฏฺฐหนฺติ. ปฏิชาคโรนฺตีติ ปฏิชาครอุโปสถกมฺมํ นาม กโรนฺติ. ตํ กโรนฺตา เอกสฺมึ อฑฺฒมาเส จตุนฺนํ อุโปสถทิวสานํ ปจฺจุคฺคมนานุคฺคมนวเสน กโรนฺติ. ปญฺจมีอุโปสถํ ปจฺจุคฺคจฺฉนฺตา จตุตฺถิยํ อุโปสถิกา โหนฺติ, อนุคจฺฉนฺตา ฉฏฺฐิยํ. อฏฺฐมีอุโปสถํ ปจฺจุคฺคจฺฉนฺตา สตฺตมิยํ, อนุคจฺฉนฺตา นวมิยํ, จาตุทฺทสีอุโปสถํ ๔- ปจฺจุคฺคจฺฉนฺตา เตรสิย, ปณฺณรสีอุโปสถํ อนุคจฺฉนฺตา จาตุทฺทสิยํ ปาฏิปเท อุโปสถิกา โหนฺติ. ปุญฺญานิ

สเจ ภิกฺขเว อปฺปกา โหนฺตีติ จตุนฺนํ มหาราชานํ อมจฺจา ปาริสชฺชา ตา ตา คามนิคมราชธานิโย อุปสงฺกมนฺติ, ตา ตา ปน นิสฺสาย ๑- อธิวตฺถา เทวตา "มหาราชานํ อมจฺจา อาคตา"ติ ปณฺณาการํ คเหตฺวา เตสํ สนฺติกํ คจฺฉนฺติ. เต ปณฺณาการํ คเหตฺวา "กจฺจิ นุ โข มาริสา พหู มนุสฺสา มตฺเตยฺยา"ติ วุตฺตนเยน มนุสฺสานํ ปุญฺญปฏิปตฺตึ ปุจฺฉิตฺวา "อาม มาริสา อิมสฺมึ คาเม อสุโก จ อสุโก จ ปุญฺญานิ กโรนฺตี"ติ วุตฺเต เตสํ นามโคตฺตํ ลิขิตฺวา อญฺญตฺถ คจฺฉนฺติ. อถ จาตุทฺทสิยํ จตุนฺนํ มหาราชานํ ปุตฺตาปิ ตเมว สุวณฺณปฏฺฏํ คเหตฺวา เตเนว นเยน อนุวิจรนฺตา นามโคตฺตานิ ลิขนฺติ. ตทหุโปสเถ ปณฺณรเส จตฺตาโรปิ มหาราชาโน เตเนว นเยน ตสฺมึเยว สุวณฺณปฏฺเฏ นามโคตฺตานิ ลิขนฺติ. เต สุวณฺณปฏฺฏปริมาเณน "อิมสฺมึ กาเล มนุสฺสา อปฺปกา, อิมสฺมึ กาเล พหุกา"ติ ชานนฺติ. ตํ สนฺธาย "สเจ ภิกฺขเว อปฺปกา โหนฺติ มนุสฺสา"ติอาทิ วุตฺตํ. เทวานํ ตาวตึสานนฺติ ปฐมํ อภินิพฺพตฺเต เตตฺตึส เทวปุตฺเต อุปาทาย เอวํลทฺธนามานํ. เตสํ ปน อุปฺปตฺติกถา ทีฆนิกาเย สกฺกปญฺหสุตฺตวณฺณนายํ ๒- วิตฺถาริตา. เตนาติ เตน อาโรจเนน, เตน วา ปุญฺญการกานํ อปฺปกภาเวน. ทิพฺพา วต โภ กายา ปริหายิสฺสนฺตีติ นวนวานํ เทวปุตฺตานํ อปาตุภาเวน เทวกายา ปริหายิสฺสนฺติ, รมณียํ ทสโยชนสหสฺสํ เทวนครํ สุญฺญํ ภวิสฺสติ. ปริปูริสฺสนฺติ อสุรกายาติ จตฺตาโร อปายา ปริปูริสฺสนฺติ. อิมินา ๓- "มยํ ปริปุณฺณเทวนคเร เทวสงฺฆมชฺเฌ