มหาปุริโส "อญฺญํ กึ กาตุํ วฏฺฏตี"ติ อาห. อฏฺฐงฺคุลมตฺตํ พหลํ อโยปฏฺฏํ กณฺเฑน วินิวิชฺฌิตุํ วฏฺฏตีติ. ตํ วินิวิชฺฌิตฺวา "อญฺญํ กึ กาตุํ วฏฺฏตี"ติ อาห. จตุรงฺคุลพหลํ อสนผลกํ วินิวิชฺฌิตุํ วฏฺฏตีติ. ตํ วินิวิชฺฌิตฺวา "อญฺญํ กึ กาตุํ วฏฺฏตี"ติ อาห. วิทตฺถิพหลํ อุทุมฺพรผลกํ วินิวิชฺฌิตุํ วฏฺฏตีติ. ตํ วินิวิชฺฌิตฺวา "อญฺญํ กึ กาตุํ วฏฺฏตี"ติ อาห. ยนฺเต พทฺธํ ผลกสตํ วินิวิชฺฌิตุํ วฏฺฏตีติ. ตมฺปิ วินิวิชฺฌิตฺวา "อญฺญํ กึ กาตุํ วฏฺฏตี"ติ อาห. สฏฺฐิปตลํ สุกฺขมหิสจมฺมํ วินิวิชฺฌิตุํ วฏฺฏตีติ. ตมฺปิ วินิวิชฺฌิตฺวา "อญฺญํ กึ กาตุํ วฏฺฏตี"ติ อาห. ตโต วาลิกาสกฏาทีนิ อาจิกฺขึสุ. มหาสตฺโต วาลิกาสกฏมฺปิ ปลาลสกฏมฺปิ วินิวิชฺฌิตฺวา อุทเก เอกูสภปฺปมาณํ กณฺฑํ เปเสสิ, ถเล อฏฺฐ- อุสภปฺปมาเณ ๑-. อถ นํ "อิทานิ วาติงฺคณสญฺญาย วาลํ วิชฺฌิตุํ วฏฺฏตี"ติ อาหํสุ. เตนหิ พนฺธาเปถาติ. สทฺทนฺตเร พชฺฌตุ ตาตาติ ปุรโต คจฺฉนฺตุ, คาวุตนฺตเร พนฺธนฺตูติ. ปุรโต คจฺฉนฺตุ, อฑฺฒโยชเน พนฺธนฺตูติ, ปุรโต คจฺฉนฺตุ, ๒- โยชเน พนฺธนฺตูติ พนฺธาเปถ ตาตาติ. โยชนมตฺถเก วาติงฺคณสญฺญาย วาลํ พนฺธาเปตฺวา รตฺตนฺธกาเร เมฆปตลสญฺฉนฺนาสุ ทิสาสุ กณฺฑํ ขิปิ, กณฺโฑ ๓- คนฺตฺวา โยชนมตฺถเก วาลํ ผาเลตฺวา ปฐวึ ปาวิสิ. น เกวลญฺจ เอตฺตกเมว, ตํ ทิวสํ ปน มหาสตฺโต โลเก วตฺตมาเน สิปฺปํ สพฺพเมว สนฺทสฺเสสิ. สกฺยราชาโน อตฺตโน อตฺตโน ธีตโร อลงฺกริตฺวา เปสยึสุ, จตฺตาฬีสสหสฺสา นาฏกิตฺถิโย อเหสุํ. มหาปุริโส ตีสุ ปาสาเทสุ เทโว มญฺเญ ปริจาเรนฺโต มหาสมฺปตฺตึ อนุภวติ.

นิปฺปุริเสหีติ ปุริสวิรหิเตหิ. น เกวลญฺเจตฺถ ตุริยาเนว นิปฺปุริสานิ, สพฺพฏฺฐานานิปิ นิปฺปุริสาเนว. โทวาริกาปิ อิตฺถิโยว, นฺหาปนาทิปริกมฺมกรา อิตฺถิโยว. ราชา กิร "ตถารูปํ อิสฺสริยสุขสมฺปตฺตึ อนุภวมานสฺส ปุริสํ ทิสฺวา ปริสงฺกา อุปฺปชฺชติ, สา เม ปุตฺตสฺส มา อโหสี"ติ สพฺพกิจฺเจสุ อิตฺถิโยว ฐเปสิ. ปริจารยมาโนติ โมทมาโน. น เหฏฺฐาปาสาทํ โอโรหามีติ ปาสาทโต เหฏฺฐา น โอตรามิ. อิติ มํ จตฺตาโร มาเส อญฺโญ สิขาพทฺโธ ปุริโส นาม ปสฺสิตุํ

เล่มที่ ๒๐ อังคุตตรนิกาย เอก-ทุก-ติกนิบาต๑,๐๑๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “สุขุมาลสูตร”