ยถาภูตํ น ชานาตีติ "อิทญฺจ ภวงฺคจิตฺตํ เอวํ อาคนฺตุเกหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐํ นาม โหติ, เอวํ วิปฺปมุตฺตํ นามา"ติ ยถาสภาวโต น ชานาติ. ตสฺมาติ ยสฺมา น ชานาติ, ตสฺมา. จิตฺตภาวนา นตฺถีติ จิตฺตฏฺฐิติ จิตฺตปริคฺคโห นตฺถิ, นตฺถิภาเวเนว "นตฺถี"ติ วทามีติ ทสฺเสติ. ปฐมํ.
[๕๒] ทุติเย สุตวาติ สุตสมฺปนฺโน. วิตฺถารโต ปเนตฺถ อสฺสุตวาติ ปทสฺส ปฏิปกฺขวเสน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อริยสาวโกติ อตฺถิ อริโย น สาวโก เสยฺยถาปิ พุทฺโธ เจว ปจฺเจกพุทฺโธ จ, อตฺถิ สาวโก น อริโย เสยฺยถาปิ คิหี อนาคตผโล, อตฺถิ เนว อริโย น สาวโก เสยฺยถาปิ ปุถู ติตฺถิยา. อตฺถิ อริโย เจว สาวโก จ เสยฺยถาปิ สมณา สกฺยปุตฺติยา อาคตผลา วิญฺญาตสาสนา. อิธ ปน คิหี วา โหตุ ปพฺพชิโต วา, โย โกจิ สุตวาติ เอตฺถ วุตฺตสฺส อตฺถสฺส วเสน สุตสมฺปนฺโน, อยํ อริยสาวโกติ เวทิตพฺโพ. ยถาภูตํ ปชานาตีติ "เอวมิทํ ภวงฺคจิตฺตํ อาคนฺตุเกหิ อุปกฺกิเลเสหิ วิปฺปมุตฺตํ โหติ, เอวํ อุปกฺกิลิฏฺฐนฺ"ติ ยถาสภาวโต ปชานาติ. จิตฺตภาวนา อตฺถีติ จิตฺตฏฺฐิติ จิตฺตปริคฺคโห อตฺถิ, อตฺถิภาเวเนว "อตฺถี"ติ วทามีติ ทสฺเสติ. อิมสฺมึ สุตฺเต พลววิปสฺสนา กถิตา. เกจิ ตรุณวิปสฺสนาติ วทนฺติ. ทุติยํ.
[๕๓] ตติยํ อตฺถุปฺปตฺติยํ กถิตํ. กตรายํ ปน อตฺถุปฺปตฺติยํ? อคฺคิกฺขนฺโธ- ปมสุตฺตนฺตอตฺถุปฺปตฺติยํ. ภควา กิร เอกสฺมึ สมเย สาวตฺถิยํ อุปนิสฺสาย เชตวนมหา- วิหาเร ปฏิวสติ. พุทฺธานญฺจ ยตฺถ กตฺถจิ ปฏิวสนฺตานํ ปญฺจวิธํ กิจฺจํ อวิชหิตเมว โหติ. ปญฺจ หิ พุทฺธกิจฺจานิ ๑- นาม ปุเรภตฺตกิจฺจํ ปจฺฉาภตฺตกิจฺจํ ปุริมยามกิจฺจํ มชฺฌิมยามกิจฺจํ ปจฺฉิมยามกิจฺจนฺติ.