กุโต ปฏฺฐาย อภินีหฏํ นามาติ? ยทา อฏฺฐ ธมฺเม สโมธาเนตฺวา ทิปงฺกรปาทมูเล มหาโพธิมณฺฑตฺถาย มานสํ พนฺธิตฺวา "พฺยากรณมลทฺธา น วุฏฺฐหิสฺสามี"ติ วิริยาธิฏฺฐานํ อธิฏฺฐาย นิปนฺโน ทสพลสฺส สนฺติกา พฺยากรณํ ลภิ, ตโต ปฏฺฐาย ธมฺมจกฺกํ อภินีหฏํ นาม.

กุโต ปฏฺฐาย อุปฺปาเทติ นามาติ? ตโต ปฏฺฐาย ทานปารมึ ปูเรนฺโตปิ ธมฺมจกฺกํ อุปฺปาเทติ นาม. สีลปารมึ ปูเรนฺโตปิ ฯเปฯ อุเปกฺขาปารมึ ปูเรนฺโตปิ ธมฺมจกฺกํ อุปฺปาเทติ นาม. ทส ปารมิโย ทส อุปปารมิโย ทส ปรมตฺถปารมิโย ปูเรนฺโตปิ, ปญฺจ มหาปริจฺจาเค ปริจฺจชนฺโตปิ, ญาตตฺถจริยํ ปูเรนฺโตปิ ธมฺมจกฺกํ อุปฺปาเทติ นาม. เวสฺสนฺตรภาเว ฐตฺวา สตฺตสตกมหาทานํ ทตฺวา ปุตฺตทารํ ทานมุเข นิยฺยาเทตฺวา ๓- ปารมิกูฏํ คเหตฺวา ตุสิตปุเร นิพฺพตฺติตฺวา ตตฺถ ยาวตายุกํ ฐตฺวา เทวตาหิ อายาจิโต ปฏิญฺญํ ทตฺวา ปญฺจมหาวิโลกนํ วิโลเกนฺโตปิ ธมฺมจกฺกํ อุปฺปาเทติเยว นาม. มาตุกุจฺฉิยํ ปฏิสนฺธึ คณฺหนฺโตปิ, ปฏิสนฺธิกฺขเณ ทสสหสฺสจกฺกวาฬํ กมฺเปนฺโตปิ, มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขนฺตทิวเส ตเถว โลกํ กมฺเปนฺโตปิ, สมฺปติชาโต สตฺตปทานิ คนฺตฺวา "อคฺโคหมสฺมี"ติ สีหนาทํ นทนฺโตปิ, เอกูนตึส สํวจฺฉรานิ อคารมชฺเฌ วสนฺโตปิ, มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมนฺโตปิ, อโนมานทีตีเร ปพฺพชนฺโตปิ, มหาปธาเน ฉ วสฺสานิ วิริยํ กโรนฺโตปิ, สุชาตาย ทินฺนํ มธุปายาสํ ภุญฺชิตฺวา

อรหตฺตผลกฺขเณ ปน เตเนว จ ธมฺมจกฺกํ อุปฺปาทิตํ นาม. พุทฺธานํ หิ สกโล คุณราสิ ๒- อรหตฺตผเลเนว สทฺธึ อิชฺฌติ. ตสฺมา เตน ตสฺมึ ขเณ ธมฺมจกฺกํ อุปฺปาทิตํ นาม โหติ.